Morto Koyu, Türkiye'nin Çanakkale ilinde geçmişte çeşitli askeri faaliyetlerle tanınan küçük bir koydur. Koy; Marmara Denizi'ni Ege Denizi'ne bağlayan Çanakkale Boğazı'nın Avrupa kıyısında, Gelibolu Yarımadası'nın en güney ucunda konumlanmıştır. Coğrafi koordinatları 40°3′4″K 26°12′28″D olan ve idari açıdan Çanakkale ilinin bir parçası olan koyun genişliği yaklaşık 2,6 kilometredir. Koyun adının kökeninin muhtemelen İtalyanca olduğu tahmin edilmektedir.
Çanakkale Savaşı ve Morto Koyu
Morto Koyu, tarihi süreçte özellikle I. Dünya Savaşı'nın dönüm noktalarından biri olan Çanakkale Savaşı sırasında çok önemli askeri gelişmelere sahne olmuştur. 18 Mart 1915'te gerçekleşen Çanakkale Deniz Savaşı'nda, İngiliz HMS Ocean zırhlısı bir deniz mayınına çarpmış, ardından Morto Koyu'na sürüklenerek burada batmıştır. Çanakkale Savaşı'ndaki kara harekâtları sırasında İtilaf Devletleri, Çanakkale Boğazı'nın S, V, W, X ve Y olarak adlandırdıkları beş farklı plajına çıkarma yapmıştır.
Çıkarma Yapılan Plajlar ve Fransız Mezarlığı
Koyun doğu sınırında, yarımadanın ucunda yer alan çıkarma noktası Türkçe ismiyle Eski Hisarlık olan S-plajıdır. Koyun batısında ise Seddülbahir bulunmaktadır. Türkçe ismi Ertuğrul olarak bilinen ana iniş noktası V-plajı ise körfezin batı sınırına yakın bir konumda yer almaktadır. İngiliz birlikleri 25 Nisan 1915'te hem S hem de V plajlarına çıkarma düzenlemiştir. Ancak daha sonra Fransız birliklerinin Anadolu yakasından geri çekilmesinin ardından, Eski Hisarlık'taki İngiliz birlikleri Fransız birlikleriyle değiştirilmiştir. Günümüzde Gelibolu Yarımadası'nda bulunan tek Fransız savaş mezarlığı da Morto Koyu'nun kuzey sınırları içinde yer almaktadır.
HMS Goliath ve TCG Atılay Batıkları
Morto Koyu'nda bulunan Türk mevzilerini bombalamakla görevlendirilen İngiliz zırhlısı HMS Goliath, 12-13 Mayıs 1915 gecesi Osmanlı muhribi Muavenet-i Milliye tarafından torpido ile vurularak batırılmıştır. Bu tarihi askeri olay, İngiltere'de büyük bir yankı uyandırarak Amiral John Fisher'ın Amirallik Birinci Lordu görevinden istifa etmesine yol açmış, bu gelişmeyi Winston Churchill'in kabineden istifası izlemiştir. Bu olaylardan 27 yıl sonra, 14 Temmuz 1942 tarihinde, Türk denizaltısı TCG Atılay da bölgede Birinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir deniz mayınına çarparak batmıştır.