Karadeniz'in hırçın dalgalarının kıyısında, yeşille mavinin kucaklaştığı Rize'nin Pazar ilçesinde yer alan Athena (Pontus) Antik Kenti, bölgenin gizemli ve köklü tarihine ışık tutan en önemli arkeolojik miraslardan biridir. Antik çağlarda Athenae veya Athenai adıyla anılan bu kadim yerleşim, Doğu Karadeniz'in antik dönemdeki deniz ticareti ve kolonizasyon faaliyetlerindeki stratejik rolünü gözler önüne sermektedir. Bugün Pazar ilçesinin eski adı olan 'Atina' isminin de kaynağı olan kent, adeta tarihin derinliklerinden gelen bir fısıltı gibidir.
MÖ 8. Yüzyıla Uzanan Köklü Geçmiş
Athena'daki ilk yerleşim izleri, MÖ 8. yüzyılda Miletli antik Yunan denizciler tarafından kurulan bir ticaret kolonisine dayanmaktadır. Pontus bölgesinin önemli limanlarından biri olan bu yerleşimde, denizcilerin koruyucusu olarak kabul edilen tanrıça Athena'ya ithaf edilmiş görkemli bir Yunan tapınağı bulunmaktaydı. Coğrafyacı Flavius Arrianus'un notlarına göre Atina, Adienus nehrinin 180 stadyum doğusunda ve Apsarus'un (Gonio) 280 kilometre batısında stratejik bir mevkide konumlanmıştı. Bizanslı tarihçi Prokopius ise bu büyüleyici kentin isminin, bölgede mezarı bulunan aynı adlı antik bir prensese ait olduğunu aktarmaktadır.
Tarih Yazarlarının Gözünden Athena
Antik yazarların eserlerinde Athena'dan farklı dönemlerde oldukça farklı şekillerde bahsedilmiştir. Nikomedyalı ünlü vali ve yazar Arrianus (MS 86-160 yılları arası) burayı ziyaret ettiğinde ıssız ve terkedilmiş bir kale olarak tasvir ederken, yüzyıllar sonra Bizanslı tarihçi Prokopius (MS 500-565 yılları arası) kentin kendi döneminde son derece canlı, hareketli ve kalabalık bir yerleşim yeri haline geldiğini kaydetmiştir. Bu durum, kentin zaman içinde yaşadığı askeri, ticari ve sosyal dönüşümleri ve Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu döneminde yeniden kazandığı önemi açıkça ortaya koymaktadır.
Bugünkü Durumu ve Nasıl Gidilir?
Günümüzde Rize ili Pazar ilçe merkezinde ve kıyı şeridinde yer alan bu antik sit alan, Karadeniz Bölgesi'nin tarihi zenginliğini keşfetmek isteyen gezginler için harika bir durak noktasıdır. Kentten günümüze ulaşan kalıntılar zamana yenik düşmüş olsa da, bölgenin atmosferi ve antik liman geçmişi hala hissedilmektedir. Ulaşım son derece kolay olup, Rize-Artvin otoyolu üzerinden Pazar ilçe merkezine gelerek tarihi dokuyu yerinde inceleyebilir, Karadeniz'in eşsiz doğası eşliğinde binlerce yıllık bir tarihin izini sürebilirsiniz.