Alapelit Köyü'nün Tarihsel Kökeni
Bayburt il merkezine bağlı Alapelit Köyü, oldukça zengin ve derin bir tarihi geçmişe sahiptir. Köyün bilinen en eski adı Pazahpun veya Pazahbun'dur. Bu kelime, Ermenice kökenli "pazapun" sözcüğünden türetilmiş olup, "şahin yuvası" anlamına gelmektedir. Tarih boyunca farklı idari yapılara bağlanan köy, isminin taşıdığı bu derin anlam ve yüksek coğrafi konumuyla dikkat çekmektedir.
Osmanlı Tahrirleri ve Nüfus Kayıtlarındaki Yeri
Köyün tarihsel varlığı, Osmanlı Devleti döneminde tutulan çeşitli resmi kayıtlarda net bir şekilde takip edilebilmektedir. Alapelit, ilk olarak 1530 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Pazahpun ismiyle İspir nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1642 yılına ait avarız defterinde ise yerleşim "Pazacnon" adıyla İspir kazasına bağlı olarak geçmektedir. Bu tarihte köyde 12 Müslüman hane ve 3 dini görevli (zaviyedar) bulunduğu kaydedilmiştir. 1835 yılı nüfus yoklama defterine göre köyde sadece erkek nüfus tespiti yapılmış ve tamamı Müslüman 110 erkeğin yaşadığı saptanmıştır.
İdari Yapının Değişimi ve Eğitim Tarihi
Uzun yıllar İspir kazasına bağlı kalan yerleşim, 1872 yılında gerçekleştirilen idari düzenlemeyle birlikte Bayburt'a bağlanmıştır. Bu dönemlerde köyde yaşayan köylüler tarafından imkanlarıyla inşa edilmiş aktif bir medresenin bulunduğu kayıtlara yansımıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından 1935-1950 yılları arasında Maden nahiyesine bağlı olarak kalan köy, daha sonra Bayburt merkez kazasına bağlanmış ve 1955 yılı nüfus sayımıyla birlikte Bayburt kazasının resmi bir köyü olarak kabul edilmiştir.
İsim Değişikliği ve Coğrafi Konumu
Köyün asırlardır kullanılan Pazahpun ismi, 1959 yılında "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesi gösterilerek 7267 sayılı kanun kapsamında Alapelit olarak değiştirilmiştir. 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlara geçen Alapelit Köyü, deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte yer almaktadır. Bayburt il merkezine 32 kilometre mesafede bulunan köyün nüfusu 1990 yılında 459 kişiye kadar ulaşmışken, yıllar içinde göç vererek 2022 yılı itibarıyla 165 kişiye gerilemiştir.