Alagöz Köyü'nün Tarihî Derinliği ve Eski Yerleşim İzleri
Ardahan il merkezine bağlı Alagöz Köyü, bölgenin en eski yerleşim alanlarından biri olup köklü bir geçmişe sahiptir. Köyün bilinen en eski adı Alagöz'dür. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan yerleşim, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihî Artani bölgesinde yer almaktaydı. Bu bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyün kuzeyinde yer alan megalit yapı kalıntıları ve sınırları içinde yer alan, günümüzde ortadan kalkmış durumdaki tarihî Karabağ Kilisesi kalıntıları, geçmiş dönemlerdeki Hristiyan nüfusun varlığına ve tarihî çeşitliliğe işaret etmektedir.
Arkeolojik Keşifler ve Tunç Çağı Yayla Yerleşimi
Alagöz Köyü ve çevresi, arkeolojik açıdan oldukça zengin buluntular barındırmaktadır. Köyün yaklaşık 1,5 kilometre kuzeydoğusunda yer alan 2495 rakımlı Ziyaret Tepe üzerinde 2015 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında, Tunç Çağı dönemine ait planlı mimari yapı özelliğinde ve kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş yüksek bir yayla yerleşimi tespit edilmiştir. Ayrıca, köyün 600 metre kuzeyindeki bir tepe üzerinde günümüze daha çok taş yığını halinde ulaşmış olsa da bazı kısımlarında duvarları seçilebilen megalit yapı kalıntıları bulunmaktadır. Bu kalıntılar, yörenin binlerce yıl öncesine dayanan kadim bir yerleşim alanı olduğunu bilimsel olarak doğrulamaktadır.
Osmanlı Döneminden Cumhuriyet Dönemine Alagöz
Osmanlı kaynaklarında Alagöz adı ilk kez 1854 tarihli Kiepert haritasında geçmektedir. 1854 yılı öncesindeki 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan ve 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterlerinde köyün adına rastlanmamaktadır. Doksanüç Harbi'nin ardından Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılan köyde, 1886 yılında yapılan nüfus tespitine göre 15 kişi yaşmakta ve bu nüfusun tamamı Karapapaklardan oluşmaktaydı. Rus yönetimi döneminde, 1892 yılında köye Baltık Almanları da yerleştirilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonlarında fiilen Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti sınırlarında kalan Alagöz, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile yeniden Türkiye sınırlarına katılmıştır. Cumhuriyet döneminde, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ala Göz olarak kaydedilen yerleşim, Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlanmıştır.
Coğrafi Konum, İklim ve Ulaşım
Alagöz Köyü, Ardahan il merkezine 10 kilometre mesafede konumlanmaktadır. Yüksek bir tepenin güney yamacına kurulu olan yerleşim, bölgeye hâkim konumu ile çevreyi tepeden seyreden eşsiz bir manzaraya sahiptir. Yaklaşık 2200 metre rakımda yer almasına rağmen, konumu itibarıyla rüzgârları yumuşak esmekte ve günün ilk ışıklarını doğrudan almaktadır. Geniş meralara ve yaylaklara sahip olması, köyde hayvancılık faaliyetlerini oldukça elverişli kılmaktadır. Alagöz'e ulaşım, Ardahan il merkezinden ve Göle ilçesinden direkt bağlantılı kara yolu üzerinden rahatlıkla sağlanabilmektedir.