Ziya Osman Saba, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatına kazandırdığı özgün eserler ve geliştirdiği samimi anlatı diliyle 20. yüzyılın ortalarında İstanbul'da derin izler bırakmış müstesna bir şair ve yazarıdır. 30 Mart 1910 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açan yazar, sanat yaşamı boyunca Yedi Meşaleciler edebi topluluğunun en kararı ve ilkelerine en sadık temsilcisi olmuştur. İç dünyasındaki ince duyarlılıkları, çocukluk hasretini ve İstanbul sevgisini eserlerine nakış gibi işleyen sanatçı, 47 yıllık kısa ömrüne unutulmaz eserler sığdırmıştır. Koç burcunun özelliklerini taşıyan yazar, duyarlılığını her satıra aktarmıştır.
Galatasaray Yılları ve Çalışma Hayatı
Saba'nın eğitim hayatı ve edebiyatla tanışması, savaş yıllarının zorlu koşullarında yatılı olarak okuduğu Galatasaray Lisesi çatısı altında şekillendi. Lise yılları onun için bir dönüm noktasıydı. Şiire olan ilgisi burada filizlendi. 1931 yılında bu tarihi okuldan mezun olan genç Ziya Osman, ömür boyu dost kalacağı ünlü şair Cahit Sıtkı Tarancı ile bu sıralarda tanıştı. İki yakın arkadaş, edebiyat dünyasına olan büyük tutkularını birlikte besleyerek genç yaşta şiirler yazmaya başladılar.
Yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde tamamlayan Ziya Osman Saba, 1936 yılında buradan mezuniyetini aldı. Üniversite yıllarında geçimini sağlamak amacıyla 1931-1936 döneminde Cumhuriyet Gazetesi muhasebe departmanında çalışarak iş dünyasına ilk adımını attı. Bu süreçte yoğun bir çalışma hayatı oldu. Diplomasını aldıktan sonra kariyerine farklı bir yön veren şair, 1945 yılına kadar Emlak Kredi Bankası bünyesinde memuriyet görevini sürdürdü. Ardından Milli Eğitim Basımevi çatısı altında tashih bürosu şefi olarak sorumluluk üstlendi ve edebi titizliğini mesleğine taşıdı.
Sağlık sorunları, bu üretken kalemin yaşam ritmini ilerleyen yıllarda yavaşlatmak durumunda bıraktı. Kronikleşen kalp rahatsızlığı sebebiyle 1950 senesinde erken yaşta emekliğe ayrılmak zorunda kalan Saba, tamamen edebiyata yöneldi. Kadıköy'deki sessiz evine çekilerek Varlık Yayınevi için editörlük ve yayın işlerini yürütmeye başladı. Ev ortamı ona huzur veriyordu. Bu evde yürüttığü titiz çalışmalar, ömrünün son yıllarında edebi üretimle bağını koparmamasını sağladı.
Yedi Meşale'nin Sadık Şairi
Genç yaşta edebiyat dergilerinin sayfalarında ismini duyuran yazarın ilk şiirleri, henüz lise öğrencisiyken, Ocak 1927'de Servet-i Fünun Dergisi'nde okuyucuyla buluştu. Yeni bir sanat anlayışı geliştirmek ve Batı edebiyatındaki gelişmeleri yakından izleyerek yerli bir ses oluşturmak amacıyla kurulan Yedi Meşaleciler topluluğuna 1928 yılında katıldı. Cumhuriyetin ilk döneminde ortaya çıkan bu tek edebi grup içinde şair; duruşu, üslubu ve sanat kalitesiyle akranlarından sıyrılmayı başardı. O, grubun en özgün sesiydi. Topluluğu oluşturan diğer kıymetli isimler arasında şu şahsiyetler bulunuyordu:
- Sabri Esat Siyavuşgil
- Vasfi Mahir Kocatürk
- Yaşar Nabi Nayır
- Cevdet Kudret
- Kenan Hulusi
- Muammer Lütfi
Bu zengin kadro içerisinde topluluğun şiir ilkelerine yaşamının sonuna kadar sadık kalan tek isim Ziya Osman Saba oldu. Meşale Dergisi yayın hayatına veda ettikten sonra da durmayan yazar, Milliyet Gazetesi edebiyat sayfası ile İçtihat Dergisi için çeşitli metinler kaleme aldı. 15 Temmuz 1933 tarihinde yayın hayatına başlayan Varlık Dergisi'nin ilk sayısından itibaren şiir ve hikayelerini sürekli bu mecrada paylaşarak Türk okuruyla arasındaki bağı hep taze tuttu.
Evlerin Şefkati ve Edebi Mirası
Kendi içine dönük, alçakgönüllü kişiliğiyle bilinen yazar, kalabalıklar arasında hep sessiz incelikleri ve insani güzellikleri arayan bir İstanbul sevdalısıydı. Şiirlerinde ve nesirlerinde sıradan insanların dünyasına eğilen sanatçı, oldukıa geniş bir tema yelpazesinde eserler üretti. Eserlerinde samimiyet daima ön plandaydı. Kaleminden dökülen başlıca temalar şunlardır:
- Çocukluk günlerine duyulan özlem ve geçmiş anıların sıcaklığı,
- Sıcak ev ortamı, aile bağları ve eşsiz İstanbul sevgisi,
- Yoksulluk karşısında hissedilen derin merhamet ve kadercilik,
- Küçük şeylerle mutlu olabilme erdemi ve samimi dini inançlar,
- Ölümün kaçınılmazlığı, ahiret merakı ve saf iyilik düşüncesi.
Bu temaları gözlemci ve dışavurumcu bir bakış açısıyla harmanlayan yazar, kendine has tarzıyla Türk edebiyatında derin bir iz bıraktı. Şiir alanındaki özgün sesini "Sebil ve Güvercinler", "Geçen Zaman" ve "Nefes Almak" isimli şiir kitaplarında topladı. Hikayecilikteki yeteneğini ise "Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi" ile "Değişen İstanbul" adlı kitaplarında sergiledi. Çeviri alanında da önemli adımlar attı. Fransız edebiyatına olan ilgisini de Goncourt Kardeşler'den yaptığı başarılı roman çevirileriyle taşlandırdı.
Bu naif ve hassas şair, 29 Ocak 1957 tarihinde Kadıköy'deki evinde geçirdiği kalp rahatsızlığı sonucunda 47 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ebedi istirahatgahı olarak İstanbul'un tarihi köşelerinden biri olan Eyüp Mezarlığı seçildi ve oraya defnedildi. Eserleri bugün de yaşamaya devam ediyor.