Mehmet Zehni Ülgen, 1892 yılında Bolu'da dünyaya gözlerini açan, tıp alanındaki kıymetli uzmanlığıyla tanınmasının ardından TBMM sıralarında uzun yıllar boyunca milletvekili sıfatıyla milletine büyük hizmetler sunan çok yönlü bir devlet adamıdır. Darülfünun Tıp Fakültesi'nden mezun olduktan sonra ruh sağlığı alanına yönelen Ülgen, uzun yıllar bürokraside kritik görevler üstlenmiştir. Hem hekimlik yıllarında hem de üç dönem boyunca üstlendiği milletvekilliği görevinde vatanına büyük katkılar sunmuştur. Ülkemizin sağlık sisteminin inşasında rol oynayan Ülgen, 11 Nisan 1948 tarihinde vefat etmiştir.
Tıp Eğitiminden Taşra Hekimliğine Uzanan Yolculuk
Gençlik yıllarında tıp bilimine ilgi duyan Mehmet Zehni Ülgen, dönemin en prestijli eğitim kurumu olan Darülfünun Tıp Fakültesi bünyesinde eğitim almıştır. Buradaki başarılı eğitim hayatını tamamlayarak doktorluk diplomasını cebine koymuştur. Tıbbın en hassas branşlarından birine ilgi duyarak Akıl ve Sinir Hastalıkları Uzmanı unvanını almıştır. Hekimlik kariyerinin ilk yıllarında doğrudan halkla temas kurabileceği taşra teşkilatlarında görev almayı seçmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak Gerede Belediyesi Tabîpliği görevini üstlenerek bölge halkına şifa dağıtmıştır. Buradaki özverili çalışmalarının ardından Zonguldak Hükûmet Tabîpliği kadrosuna atanmıştır. Hizmet sunduğu bu farklı bölgelerde hem hekimlik mesleğinin pratik alanındaki tecrübesini pekiştirmiş hem de genç cumhuriyetin Anadolu topraklarındaki halk sağlığı ihtiyaçlarını ve eksikliklerini doğrudan yerinde gözlemleme şansı yakalamıştır.
Sağlık Bürokrasisinde Yükseliş ve İdari Başarılar
Hekimlikteki başarısı onu kısa sürede devlet kademelerinde daha büyük sorumluluklar almaya yönlendirmiştir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında en büyük toplumsal sorunlardan biri olan salgın hastalıklarla mücadelede aktif roller üstlenmiştir. Bu kapsamda Ankara Sıtma Mücadele Müdürlüğü görevine getirilerek kritik bir sağlık seferberliğini yönetmiştir. Doğup büyüdüğü topraklara hizmet etmek amacıyla daha sonra Bolu Sıhhat Müdürlüğü görevini yürütmüştür. Başarılı yönetim becerileri Sağlık Bakanlığı merkez teşkilatının da dikkatini çekmiştir. Bakanlık bünyesinde Sicil ve Memurlar Müdür Muavinliği ve ardından Müdürlüğü makamlarına getirilmiştir. Sağlık personelinin organizasyonunda gösterdiği liyakat, onu daha büyük idari merkezlere taşımıştır.
Mehmet Zehni Ülgen, daha sonra Türkiye'nin en büyük metropolünün sağlık yönetimini üstlenerek İstanbul Belediyesi Sıhhat İşleri Müdürlüğü yapmıştır. İstanbul'daki hizmetlerinin ardından tüm ülkedeki sağlık kuruluşlarını denetlemek amacıyla Sıhhat ve İçtimaî Muâvenet Müfettişliği vazifesine atanmıştır. Sağlık sektörünün farklı kademelerinde edindiği bu derin tecrübeler, onun bürokrasinin en üst düzey karar mercilerinden biri olan Sağlık Bakanlığı Müsteşar Muavinliği makamına kadar yükselmesini sağlarken devlet mekanizmasının işleyişine de bütünüyle hâkim olmasına zemin hazırlamıştır.
TBMM Yılları ve Yasama Faaliyetleri
Bürokrasideki engin birikimini halkın temsilcisi olarak parlamentoya taşımak isteyen Ülgen, aktif siyasete atılmıştır. Hemşehrilerinin büyük desteğiyle TBMM VI., VII. ve VIII. Dönem Bolu Milletvekilliği görevlerini üst üste kazanmıştır. Meclis çatısı altında özellikle sağlık komisyonlarında ve yasal düzenlemelerde aktif roller oynamıştır. Genç cumhuriyetin sağlık mevzuatının şekillenmesinde hekimlik geçmişiyle yol gösterici olmuştur. Ayrıca parlamentodaki saygınlığı ve tecrübesi sayesinde, VIII. Dönem TBMM Başkanlık Divânı İdare Amirliği görevine seçilmiştir. Bu yüksek makamda meclisin idari işlerinin düzenlenmesinde önemli sorumluluklar almıştır. Milletvekilliği süresince Bolu halkının sorunlarını Ankara'ya taşıyarak yerel kalkınmaya da katkıda bulunmuştur.
Vatan Hizmetleri, Madalyaları ve Kişisel Yaşamı
Mehmet Zehni Ülgen, sadece sivil idarede ve siyasette değil, aynı zamanda zorlu savaş yıllarında da vatan savunmasına katkıda bulunmuştur. Cephede ve gerisinde gösterdiği üstün gayretler neticesinde devlet tarafından çeşitli onur nişanlarıyla ödüllendirilmiştir. Bu fedakarlıklarının nişanesi olarak şu madalyaları gururla taşımıştır:
- Savaş meydanlarındaki cesaretini simgeleyen Muharebe Madalyası
- Askeri hizmetlerdeki yararlılığını tescilleyen 5. Kılınçlı Liyakat Madalyası
- Devlete ve millete bağlılığını gösteren Gümüş Liyakat Madalyası
- Milli Mücadele dönemindeki olağanüstü katkılarından ötürü aldığı Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası
Yoğun çalışma ve mücadele dolu hayatının yanı sıra aile yaşantısına da büyük önem vermiştir. Evli olan Ülgen, üç çocuk babasıydı. Hem örnek bir aile reisi hem de ülkesine adanmış bir aydın olarak yaşamını sürdürmüştür. Türk tıp ve siyaset tarihinin unutulmaz isimleri arasında yerini alan Mehmet Zehni Ülgen, 11 Nisan 1948 tarihinde vefat ettiğinde geride şerefle anılacak bir isim bırakmıştır.