Zihni Derin, Türkiye'de çay tarımının temelleri atılırken sahne alan ve bu sürecin fiilen mimarı olan ziraat mühendisidir. 1880 yılında Muğla'da dünyaya gelen Derin, Kuloğulları ailesinden Mehmet Ali Bey'in oğludur. Uzun soluklu eğitim ve devlet memurluğu yıllarının ardından, Doğu Karadeniz'in ekonomik sorunlarına çözüm ararken çay meselesini keşfetti; yaşamının büyük bir bölümünü bu bitkiyi Rize topraklarında tutundurmaya adadı.
Eğitim ve Erken Kariyer
İlk ve orta öğrenimini 1897'de Muğla İdadisi'nden mezun olarak tamamlayan Derin, ardından Selanik Ziraat Ameliyat Mektebi'ne girdi ve 1900'de buradan diploma aldı. 1904 yılında ise İstanbul Halkalı Yüksek Ziraat Okulu'nu bitirdi. Bir yıl sonra Aydın İli Orman ve Maden Muamelat Kâtipliği ile devlet hizmetine adım attı. Rodos'ta Akdeniz Adaları Orman Müfettiş Kâtipliği, Gediz ve Simav ilçelerinde Müfettiş Vekilliği görevlerinden geçerek 1907'de Orman Müfettişi unvanına ulaştı.
1909-1912 yılları arasında Selanik Ziraat Mektebi'nde kimya, ziraat sanatları ve jeoloji dersleri verdi. 1911'de Selanik'te Maide Hanım ile evlendi; bu birliktelikten üç çocuğu dünyaya geldi. 1914-1920 döneminde Bursa'da öğretmenlik yapan Derin, aynı dönemde Bursa Milli Eğitim Müdür Vekilliği görevini de üstlendi.
Milli Mücadele Dönemi ve Çay Fikrinin Doğuşu
Yunan kuvvetlerinin Bursa'ya yaklaştığı 1920 yılında şehri terk eden Derin, Ankara'ya geçerek Milli Mücadele Hükümeti'nin kurduğu İktisat Bakanlığı'nda Ziraat Umum Müdürlüğü görevine atandı. Bu görevi 1924'e kadar sürdürdü. Söz konusu dönemde, Rus Devrimi'nin ardından Batum sınırının kapanmasıyla ciddi işsizlik ve güvenlik sorunlarıyla boğuşan Doğu Karadeniz halkı için yeni geçim kaynakları araştırmakla görevlendirildi.
Araştırmaları sırasında Halkalı Yüksek Ziraat Mektebi öğretmenlerinden Ali Rıza Bey'in 1917 tarihli Batum raporunu okudu. Rapor, çayın Rize dolaylarında yetiştirilebileceğini somut gerekçelerle ortaya koyuyordu. Derin bu raporu bölgedeki komisyona sundu; kararın ardından bir fidanlık kurulması yönünde adım atıldı.
Çay Tarımının Yerleşmesi İçin Verilen Mücadele
1923'te Rize'ye gönderilen Derin, hazineye ait Garal Tepesi'ndeki 15 dekarlık arazide çalışmalarına başladı. 1924'te Batum'u ziyaret ederek Sovyetler tarafından kurulmuş çay bahçelerini, çay fabrikasını ve Astropikal Bitkiler Araştırma İstasyonu'nu yerinde inceledi. Oradan getirdiği çay tohumu ve fidanları, narenciye çeşitleri ile bambu rizomlarını fidanlığa ekti. Bölgenin iklim ve toprak yapısının çaya elverişli olduğu kanısına vararak Batum'dan fidan getirilip halka dağıtılmasını denedi; ne var ki halkın yeterli ilgiyi göstermemesi bu ilk girişimi sonuçsuz bıraktı.
Ankara'ya dönen Derin, çay tarımını yasal zemine oturtacak bir yasa taslağı hazırladı. Tasarı, dönemin Rize milletvekillerinin desteğiyle 6 Şubat 1924 tarih ve 407 sayılı kanun olarak kabul edildi. Rize Vilayeti ile Borçka Kazasında Fındık, Portakal, Limon, Mandalina, Çay Yetiştirilmesi Hakkındaki Kanun adıyla yürürlüğe giren bu düzenleme, çay tarımını resmi çerçeveye taşıyan ilk yasal belgedir. Bölge halkının bilgi eksikliği nedeniyle çalışmalar kısa süre sonra sekteye uğrayınca Derin öğretmenliğe geri döndü; İstanbul'daki çeşitli okullarda ders verdi, 1930'dan itibaren Ankara'da öğretmenliğini sürdürdü.
1936'da Trakya İkinci Umumi Müfettişlik Ziraat Müşavirliğine, 1937'de Tarım Bakanlığı Başmüşavirliğine atanan Derin, 1938'den itibaren çay organizatörü unvanıyla Rize ve çevresinde yoğun saha çalışması yürüttü. 1945'te yaş haddinden emekliye ayrılmasına karşın Tarım Bakanlığı bünyesinde organizatör sıfatıyla görev yapmayı sürdürdü. 1950 milletvekili seçimlerinde Rize'den bağımsız aday oldu; ancak meclise giremedi. Zihni Derin, 25 Ağustos 1965'te Ankara'da 85 yaşında hayatını kaybetti.