Türk tiyatro tarihinin en saygın isimlerinden biri olan Zeliha Berksoy, 27 Mart 1946 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Sanatçı bir ailenin çocuğu olarak hayata başlayan Berksoy, annesi ünlü opera sanatçısı Semiha Berksoy ve piyanist babası Ercüment Siyavuşgil sayesinde çocukluğunu adeta sahnelerin büyülü dünyasında geçirdi. Çocuk yaşlardan itibaren kulislerin tozunu yutan Berksoy, dünya tiyatrosunun en önemli eserlerinde başrol üstlenerek Türk sanat dünyasına yön veren efsanevi bir figür haline geldi.
Kulislerde Büyüyen Bir Yeteneğin Sahneyle İlk Buluşması
Zeliha Berksoy'un tiyatroyla olan bağı, adeta yürümeye başladığı yıllarda kuruldu. Turneler, yurt dışı seyahatleri ve Devlet Tiyatroları kulisleri arasında geçen çocukluğu, onun gelecekteki mesleğini adeta önceden müjdeleşmişti. Henüz dört yaşındayken Shakespeare'in ünlü eseri Yanlışlıklar Komedyası'nda minik bir rol üstlenerek sahne ışıklarıyla tanıştı. Ardından, Köşebaşı adlı oyunda dilenci çocuk oldu. On bir yaşına geldiğinde ise Cadı Kazanı oyununda Betty Parish karakterine hayat vererek sahne tozunu yutmaya devam etti.
Akademik eğitimini Ankara Devlet Konservatuvarı'nın tiyatro bölümünde tamamlayan Berksoy, okul yıllarında çok değerli hocalarla çalıştı. Cüneyt Gökçer, Mahir Canova, Salih Caner ve Nurettin Sevim'den dersler aldı. Beş senelik konservatuvar eğitiminin ardından 1965 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu'nda stajyer sanatçı unvanıyla profesyonel kariyerine adım attı. Bu dönemde Refik Erduran'ın Uçurtmanın Zinciri, Adalet Ağaoğlu'nun Çatıdaki Çatlak ve Barillet ile Grey imzalı Kaktüs Çiçeği adlı oyunlarda başrol oynayarak dikkatleri üzerine çekti.
Berlin'den Türkiye'ye Uzanan Sanat Yolculuğu
Genç yaşta gösterdiği yüksek performans, Berksoy'a yurt dışı kapılarını açtı. Ankara Devlet Tiyatrosu Yönetim Kurulu kararıyla ihtisas yapmak üzere 1967 yılında Almanya'nın yolunu tuttu. Berlin Devlet Tiyatrosu bünyesindeki ünlü Schiller Tiyatrosu'nda reji asistanı olarak çalıştı. Aynı zamanda, Bertolt Brecht eserlerini sahneleme ekolü olan dünyaca ünlü Berliner Ensemble bünyesinde asistan öğrenci olarak kıymetli bir eğitim aldı. Yurda dönünce Devlet Tiyatrosu'ndan ayrıldı.
Türkiye'ye dönmesiyle birlikte hem özel hayatında hem de kariyerinde yeni sayfalar açıldı. 1970 yılında Şişli Etfal Hastanesi bünyesinde hekimlik yapan Yıldırım Aktuna ile dünya evine girdi. Dört yıl süren bu evlilikten çiftin Oğul Aktuna adında bir erkek çocukları dünyaya geldi. Çift, 1974 yılında yollarını ayırdı. Sanat alanında ise epik tiyatronun öncü isimlerinden Vasıf Öngören'in yoğun ısrarıyla, yazarın kaleme aldığı Asiye Nasıl Kurtulur? adlı oyunda Asiye karakterine can verdi. Ankara Birlik Tiyatrosu'nda sergilenen bu eser, Berksoy'un ismini tüm Türkiye'ye duyuran asıl çıkış noktası oldu. İki yıl boyunca sahnede kalan bu oyunda, sanatçının annesi Semiha Berksoy da Asiye'nin annesi Zehra rolüyle ona eşlik etti.
Dostlar Tiyatrosu Dönemi, Brecht Ekolü ve Ödüllü Zilha Karakteri
Sanat yolculuğunu 1971 yılı itibarıyla İstanbul'a taşıyan Berksoy, burada efsanevi Dostlar Tiyatrosu kadrosuna dahil oldu. Bu çatı altında çok sayıda nitelikli oyunda sahne alarak izleyicilerin beğenisini topladı. Berksoy'un Dostlar Tiyatrosu çatısı altında canlandırdığı önemli tiyatro oyunlarından bazıları şunlardır:
- Analık Davası
- Kafkas Tebeşir Dairesi
- Asiye Nasıl Kurtulur?
- Lola Blau-Mavi Lola
- Ezenler, Ezilenler, Başkaldıranlar
- Dimitrof Olayı
Dostlar Tiyatrosu'ndaki çalışmalarının yanı sıra İstanbul Şehir Tiyatrosu bünyesinde Taranta Babu'ya Mektuplar ve Orta Oyuncular topluluğunda Kahraman Bakkal Süper Markete Karşı ile Anna'nın 7 Ölümcül Silahı oyunlarında boy gösterdi. Türk tiyatrosunun klasikleşen eseri Keşanlı Ali Destanı oyununda canlandırdığı Zilha karakteri, onun oyunculuk kariyerinin zirve noktalarından biri oldu. Ferhan Şensoy tarafından yönetilen bu oyundaki üstün performansıyla Berksoy, 1988 yılında ünlü Nokta dergisinin düzenlediği prestijli Doruktakiler ödülünün sahibi oldu.
Sanat yaşamı boyunca sadece oyunculukla sınırlı kalmayan Zeliha Berksoy, müzik alanında da önemli işlere imza attı. 1972'den beri sayısız Brecht konseri verdi. Türkiye'nin tiyatro eğitim sistemine de büyük katkılar sağlayan sanatçı, 1978 yılında bugün Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı olarak bilinen İstanbul Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nün kurulmasında kurucu kadroda görev üstlendi. Akademik kariyerini de başarıyla sürdüren Berksoy, 2000 yılında Tiyatro Anasanat Dalı bünyesinde profesörlük unvanını almaya hak kazandı. Kurumsal tiyatro alanında da iz bırakan sanatçı, 1990 senesinde kuruculuğunu üstlendiği Bakırköy Belediye Tiyatrosu'nda beş yıl boyunca genel sanat yönetmenliği görevini başarıyla yürüttü.