Cumhuriyet öncesinden günümüze uzanan sanat köprüsünün en önemli mimarlarından Semiha Berksoy, 1910 yılında İstanbul'un Çengelköy semtinde dünyaya geldi. Türkiye'nin uluslararası düzeyde tanınan ilk opera sanatçısı, tiyatrocusu ve ressamı olan bu çok yönlü deha, Cumhuriyet döneminin en parlak sanat simgelerinden biri olarak kültür tarihimize silinmez izler bıraktı.
Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin sanat simgelerinden biri haline gelerek sanatın her alanında sayısız öncülük üstlendi. Bu başarılarıyla o, "ilklerin kadını" unvanını aldı. Gerek Batı Avrupa'da sahne alan ilk Türk opera sanatçısı unvanıyla gerekse ilk sesli Türk filmindeki başarısıyla adını tarihe yazdırdı. Sanat dolu yaşamını geride bırakan Berksoy, 15 Ağustos 2004 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Ailenin Sanat Mirasından Sahne Işıklarına
Sanatçı bir ailede büyüyen Semiha Berksoy, ressam ve heykeltıraş olan annesi Fatma Saime Hanım ile şair maliye katibi babası Ziya Cenap Bey'den önemli ölçüde ilham aldı. Henüz sekiz yaşındayken annesini İspanyol gribi salgınında kaybetti. Bu ölüm onun için büyük yıkımdı. Bir süre Düyûn-ı Umûmiye başkatibi olan amcası Basri Cenap Bey'in himayesinde yaşadı. Babasının yeniden evlenmesiyle birlikte aile önce Sultanahmet'e, ardından da Kadıköy'e yerleşti. Kadıköy İlkokulu'nda ilk ve orta öğrenimini tamamlarken evlerinin tam karşısında yeralan Kuşdili Tiyatrosu onun sanat yolunu çizdi. Yazın hayatına daha ilkokul sıralarında küçük öyküler kaleme alarak adım atan Berksoy, içindeki üretim aşkını her geçen gün pekiştirdi.
Müzik eğitimine 1928 yılında Beyoğlu'nda özel şan dersleri alarak başlayan sanatçı, lise eğitimini ise İstanbul Kız Lisesi bünyesinde sürdürdü. İstanbul Konservatuvarı'nın kurulmasıyla birlikte burada değerli opera hocası Nimet Vahit Hanım ile yoğun şan çalışmaları gerçekleştirdi. Genç soprano, 1929 yılında halka açık ilk konserini başarıyla verdi. Bu konser oldukça görkemli geçti. Rimski-Korsakov'un Sadko operasından seçkin aryalar seslendirdiği bu tarihi konserde kendisine piyanoda Cemal Reşit Rey refakat etti. Güzel Sanatlar Akademisi sınavlarını kazanan sanatçının akademideki çalışmaları arasında şu disiplinler bulunmaktaydı:
- Namık İsmail Atölyesi'nde Refik Epikman ile yürüttüğü heykel çalışmaları,
- İsmail Hakkı Oygar rehberliğinde gerçekleştirdiği seramik denemeleri,
- Sahne sanatlarının yoğunlaşması nedeniyle 1957 yılına kadar ara verdiği görsel sanat üretimleri.
Tiyatro ve Sinemada İlk Adımlar
Sahne sanatlarına duyduğu büyük tutkuyla 1930 senesinde Darülbedayi Tiyatro Okulu sınavlarına girdi ve bu sınavları başarıyla tamamladı. Tiyatro dünyasına Tolstoy'un ünlü eseri Yaşayan Kadavra adlı oyundaki çiçek satan kız rolüyle küçük ama sarsıcı bir adım attı. 1931 yılında ise dönemin efsanevi yönetmeni Muhsin Ertuğrul'un çektiği İstanbul Sokakları adlı sinema filminde önemli bir rol üstlendi. Bu yapıt, sinemamızın ilk sesli filmiydi. Filmin çekimleri için Paris'e giden Semiha Berksoy, orada Hancı Kızı Semiha karakterine can verdi. Sanatçı, bu Fransa seyahati esnasında yaşamında ilk kez bir opera temsilini yerinde izleyerek opera sanatıyla gerçek anlamda tanıştı.
Yurda döndükten hemen sonra, 1932 yılında Nazım Hikmet'in kaleme aldığı ve Muhsin Ertuğrul'un yönettiği Kafatası oyununda sahneye çıktı. Oyun esnasında seslendirdiği "Karagözlü Sinyorina" tangosu ile izleyicilerin hafızasında derin bir iz bıraktı. 1933 yılına gelindiğinde ise eğitim gördüğü Tiyatro Mektebi'nden mezun olan yegane kız öğrenci sıfatıyla tarihe geçti. Mezuniyetinin hemen ardından Schiller'in Hile ve Sevgi oyunu ile Nazım Hikmet'in yazdığı Yalova Türküsü müzikalinde başarıyla oynadı. Muhsin Ertuğrul'un sahneye koyduğu Güneş Batarken piyesinde sergilediği performansın hemen ardından, cumhuriyetin onuncu yılında Rey kardeşlerin efsanevi Lüküs Hayat operetinde Mısırlı Prenses Atıfet karakterine hayat vererek büyük alkış aldı.
Şehir Tiyatroları'nda boş kadro bulunmadığı gerekçesiyle görevden uzaklaştırılınca bir dönem ciddi bir işsizlik yaşadı. Bu süreçte Süreyya Opereti'nden aldığı sahne teklifi, ona yeniden parlayacağı kapıları açtı. Süreyya Opereti bünyesinde seslendirdiği bazı başlıca yapıtlar şunlardır:
- Emir opereti,
- Çardaş Fürstin eseri,
- Maskot yapıtı,
- Leblebici Horhor opereti.
İlklerin Kadını ve Küresel Başarılar
Mustafa Kemal Atatürk'ün özel talimatıyla gerçekleştirilen ilk Türk operası gösteriminde sahne alarak adını tarihe altın harflerle yazdırdı. Ankara Devlet Opera ve Balesi bünyesinde gerçekleştirilen başlıca opera yapıtlarının tüm şanlı ilk sahnelenişlerinde başrollerde o vardı. Berlin'de Richard Strauss'un ünlü eserinde başrolde yer aldı. Bu görevle birlikte Batı Avrupa sahnelerinde başrol üstlenen ilk Türk opera sanatçısı olarak dünya müzik tarihine adını gururla yazdırdı. Yaşamı boyunca görsel sanatlarla olan bağını hiçbir zaman koparmayan Semiha Berksoy, yurt dışındaki önemli sergilere özgün resimleriyle katılarak hem resim hem de opera alanında ülkemizi küresel platformlarda başarıyla temsil etti.