Mevlevi şiir dünyasının ve edebiyat tarihinin en sıra dışı şahsiyetlerinden biri olan Yaman Dede, asıl adıyla Diamandi, Kayseri’nin Talas ilçesinde doğmuş ve yaşamı boyunca edebi çalışmaları ile derin manevi arayışlarını İstanbul’da sürdürerek bu şehirde vefat etmiştir. Genç yaşlarından itibaren Farsça ve Arapçaya duyduğu büyük ilgiyle dikkat çeken şair, uzun yıllar boyunca gizlediği dini inancını daha sonra kamuoyuna açıklayarak hayatında yepyeni bir sayfa açmıştır.
İlk Yılları ve Eğitim Hayatı
Kayseri’nin Talas ilçesinde doğan Diamandi’nin babası Yuvan Efendi, annesi ise Afurani Hanım idi. Aile, Diamandi henüz küçük bir çocukken Kastamonu’ya göç etme kararı aldı ve bu yeni kent, geleceğin büyük şairinin eğitim yolculuğunun ilk durağı oldu. Kastamonu’daki Rum Ortodoks Mektebi’nde ilk öğrenimine başlayan Diamandi, ardından eğitimine Kastamonu İdadisi bünyesinde devam etti. İdadide eğitim gördüğü dönemde gayrimüslim öğrencilere yönelik herhangi bir din dersi zorunluluğu bulunmamasına karşın, kendi isteğiyle bu derslere katılım gösterdi. Dinlere ve dillere olan merakı onu Nasrullah Medresesi’ne yönlendirdi ve burada iki yıl boyunca yoğun bir eğitim aldı. Bu medresede edindiği birikimle Arapça ve Farsça dillerini oldukça ileri düzeyde konuşup yazabilecek seviyeye getirdi. Özellikle Arapça dilindeki üstün başarısı ve yetkinliği nedeniyle çevresindekiler tarafından Diamandi Molla lakıbıyla anılmaya başlandı. Lise düzeyindeki eğitimini tamamladıktan sonra yükseköğrenim için İstanbul’a giden Diamandi, 1909 senesinde İstanbul Darülfünunu Hukuk Mektebi’ne kayıt yaptırdı. Buradaki derslerini başarıyla tamamlayarak 1913 yılında hukuk fakültesinden mezun oldu.
Mesleki Kariyeri ve Mevlevilikle Tanışması
Hukuk eğitimini bitirdikten sonra çalışma hayatına atılan Diamandi, 1932 yılına kadar Beyoğlu’nda bulunan Hukuk Mahkemesi bünyesinde zabıt katipliği görevini yürüttü. Bu memuriyet sürecinin ardından avukatlık mesleğini icra etmeye başladı. Mesleğini sürdürürken aynı zamanda Galata Mevlevihanesi’nde düzenlenen Mesnevi derslerine düzenli olarak katılmaya başladı. Mevlevihanedeki bu dersler sırasında, kendisine hocalık ve rehberlik eden Ahmed Remzi Dede ile yakın bir bağ kurdu. Ahmed Remzi Dede, öğrencisinin gösterdiği bu derin ilgi ve samimiyet karşısında kendisine "Yaman Dede" adını verdi ve Diamandi bundan sonra bu isimle tanındı. Bu dönemlerde mason locasına da dahil olan Yaman Dede, burada on üçüncü dereceye kadar yükselmeyi başardı. Lakin İslam dinine duyduğu derin sevgi, yakınlık ve bu doğrultudaki arayışları nedeniyle bir süre sonra üyesi olduğu mason locasından ihraç edildi.
Gizli İnanç ve İslamiyet’i Kabulü
Yaman Dede’nin İslamiyet ile olan bağı aslında çocukluk yıllarına kadar uzanmaktaydı. Henüz on üç yaşındayken katıldığı bir Farsça dersinde, öğretmeninin tahtaya yazdığı Mesnevi’nin ilk beyitleri kalbinde derin bir ateş yakmıştı. Bu manevi etkiyle gençlik yıllarından itibaren yaklaşık kırk sene boyunca İslam inancını kalbinde taşıdı ve ibadetlerini kimselere hissettirmeden gizlice yerine getirdi. Mektuplarında bu gizlilik dönemine dair önemli detaylar paylaşan şair, bazen iftar yapmadan bazen de sahura kalkma fırsatı bulamadan oruç ibadetini eda ettiğini yazmıştır. Ailesiyle birlikte kiliseye gittiği zamanlarda ise hiçbir Hristiyan duası etmeden oradan ayrıldığını belirtmiştir.
Uzun yıllar süren bu gizli ibadet hayatının ardından, 1942 yılında Şeyh Ahmed Hilmi Efendi’nin teşvikiyle Müslüman olduğunu resmi olarak ilan etme kararı aldı. İhtidadan sonra yasal olarak Mehmet Abdülkadir Keçeoğlu ismini aldı. Ancak bu kararı aile hayatında büyük bir değişime yol açtı ve eşi ile kızından ayrılmak durumunda kaldı. Bu ayrılığın ardından hayatını Hatice Hanım ile birleştirdi.
İslam'ı seçince hukuk alanından eğitimciliğe yöneldi. Çeşitli Türk ve yabancı okullarda öğretmenlik yaparak çok sayıda öğrenci yetiştirdi. Bu okullarda okuttuğu başlıca dersler şunlardır:
- Arapça
- Farsça
- Türkçe ve Edebiyat
Hem Yamandi Molla hem de Molla Bey olarak da anılan değerli şair, 3 Mayıs 1962’de İstanbul’da vefat etti.