Ermenistan'ın yakın siyasi tarihinin en etkili figürlerinden biri olan siyasetçi Vazgen Manukyan, 13 Şubat 1946 tarihinde, o dönem Sovyetler Birliği sınırları içerisinde yer alan ve o zamanki adıyla Leninakan, günümüzdeki adıyla Gümrü şehrinde dünyaya gözlerini açtı. Mikael Manukovich Manukyan ve Astghik Amayakovna Hakobyan çiftinin oğlu olarak doğan Manukyan, Sovyet rejiminin gölgesinde büyürken aldığı üst düzey eğitim ve genç yaşta sergilediği aktivizm sayesinde ülkesinin bağımsızlık mücadelesinde öncü bir rol üstlendi. Ermenistan Cumhuriyeti'nin Sovyetler Birliği'nden ayrılarak bağımsız bir devlet haline geldiği o sancılı geçiş döneminde hükümetin başına geçerek ülkenin ilk başbakanı unvanını kazanan deneyimli devlet adamı, aynı zamanda savunma bakanlığı görevini de yürüterek askeri yapılanmanın temelini atan isimlerden biri oldu.
Matematikten Siyasete Uzanan Gençlik Yılları
Matematik dünyasından siyaset sahnesine uzanan bu yaşam öyküsünde, akademik başarılar her zaman ön plandaydı. Manukyan, yükseköğrenim hayatına adım atarak 1963 ile 1968 yılları arasında Erivan Devlet Üniversitesi Matematik Bölümünde eğitim gördü. Öğrencilik yıllarında sergilediği akademik disiplin ve bilimsel merakı her zaman ön plandaydı. Başarılı öğrenci, 1966-1967 yılları arasında Moskova Devlet Üniversitesi bünyesinde de eğitim aldı. Lisans eğitimini tamamladıktan sonra, 1969-1972 yılları arasında Birlik Akademisi'nin Novosibirsk Yan Kuruluşunda yüksek lisans yaptı. Eğitim hayatının sonunda fizik ve matematik bilimleri alanında doktora unvanına sahip oldu.
Genç akademisyen adayı, aktif siyasetle de bu öğrencilik döneminde yakından ilgilenmeye başladı. Öğrencilik yıllarında başladığı siyasi kariyerinde, 24 Nisan 1967 tarihinde Moskova'daki Türk Büyükelçiliği önünde gerçekleştirdiği protesto mitingiyle Sovyet rejiminin dikkatini çekmeyi başaran genç bir aktivist olarak öne çıktı. Miting, onun ilk büyük eylemiydi. Akademik kariyerini de aksatmayan Manukyan, 1972 yılından itibaren Erivan Devlet Üniversitesi bünyesinde profesör olarak dersler vermeye başladı. Profesörlük görevi tam 23 yıl sürdü.
Karabağ Komitesi ve Demir Parmaklıklar Ardında
Takvimler 1980'lerin sonunu gösterdiğinde Sovyetler Birliği genelinde çok büyük değişim rüzgarları esmeye başlamıştı. Vazgen Manukyan, Şubat 1988'den itibaren ülkesinin kaderini etkileyen en önemli yapılardan biri olan Karabağ Komitesi'ne katıldı. Komitede oldukça aktif görevler üstlendi. Ancak başlattıkları bu güçlü muhalif hareket, Sovyet otoritelerinin baskısını üzerine çekmekte gecikmedi. Aralık 1988'de Moskova'da tutuklanan Manukyan, meşhur Matroskaya Tishina hapishanesine nakledildi. Tutukluluk süreci tam altı ay sürdü. Hapishanede geçirdiği zorlu günler onun mücadeleci iradesini hiçbir şekilde zayıflatmayı başaramadı.
Serbest bırakılmasının ardından Ermeni Milli Hareketi'nin (Hayots Hamazgain Sharzhum) kuruluş sürecinde yer aldı. Kuruluşunda aktif rol üstlendiği bu tarihi teşkilatın ilk Yönetim Kurulu Başkanı olarak seçildi. Manukyan, toplumsal desteği arkasına alarak bağımsızlık yanlısı kitleleri tek bir çatı altında birleştirmeyi başardı. Bu hareket, Sovyet rejimine karşı en güçlü muhalefet odağı haline geldi.
Devlet Adamlığı, Savunma Bakanlığı ve Cumhurbaşkanlığı Yarışı
Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecine girmesiyle birlikte Ermenistan'da yeni bir dönem başladı. Bu tarihi dönüşüm esnasında Manukyan, 13 Ağustos 1990 tarihinde Ermenistan Başbakanı olarak göreve atandı. O, ülkesinin bu en kritik geçiş dönemindeki ilk hükümet başkanıydı. Bu son derece kritik ve zorlu görevi 22 Kasım 1991 tarihine kadar sürdü. Hükümet başkanlığı döneminde, ülkenin Sovyet sonrası ekonomik ve idari yapısının temellerini attı. 1991 yılında Ermenistan'ın resmen bağımsızlığını ilan etmesinin ardından sorumlulukları daha da arttı.
Bağımsızlıfını henüz yeni ilan eden cumhuriyetin güvenliği en büyük öncelik haline gelmişti. Bu doğrultuda 20 Ekim 1991 ile 21 Ağustos 1993 tarihleri arasında Ermenistan Savunma Bakanı olarak görev yaptı. Orduyu adeta sñfırdan organize etti. Bağımsızlık sonrasındaki süreçte Ermenistan Cumhuriyeti'nin yasama organında da uzun süreli faaliyetler yürüttü. Seçmenlerin büyük teveccühüyle farklı dönemlerde tam üç kez milletvekili seçilmeyi başardı.
Manukyan'ın liderlik arzusu onu en üst makama aday olmaya yöneltti. Bu doğrultuda, Ermenistan Cumhurbaşkanlığı için adaylığını koyduğu üç farklı dönem bulunmaktadır:
- 1996 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimi
- 1998 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimi
- 2003 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimi
Seçimlerde aday oldu ama kazanamadı. Cumhurbaşkanlığı yarışlarını kaybetmesine rağmen muhalefetin en güçlü seslerinden biri olmayı her zaman sürdü. Siyasi mücadelesini başkanı olduğu Ermenistan Ulusal Demokratik Birlik partisi çatısı altında devam ettirdi.
Devlet yönetimindeki tecrübesi sebebiyle daha sonraki yıllarda önemli bir danışma organının başına getirildi. Mart 2009'dan Aralık 2019'a kadar Ermenistan Cumhuriyeti Kamu Konseyi Başkanı olarak görev yaptı. Bu önemli konseyin liderliğini üstlenerek iktidar ile toplum arasındaki diyalog köprülerini kurmaya gayret etti. Kendisi evlidir ve üç çocuk babasıdır. Bugün 80 yaşında olan ve burcu Kova olan lider, Ermeni siyasi tarihinde hem bir kurucu başbakan hem de askeri bir örgütleyici olarak anılmaktadır.