Turhan Selçuk, Türk karikatür sanatının en etkili isimlerinden biri olarak, yalın çizgileri ve yazısız mizah anlayışıyla tanınan öncü bir çizerdir. 30 Temmuz 1922 tarihinde Muğla'nın Milas ilçesinde dünyaya gelen sanatçı, gazete ve dergilerdeki yaratıcı çalışmalarıyla toplumsal meseleleri çizgiye dökmüş, 11 Mart 2010'da İstanbul'da vefat etmiştir. Sanatçı, mizah dünyasına getirdiği grafiksel ve felsefi bakış açısıyla geleneksel çizim kalıplarını kırarak Türk karikatürünü uluslararası standartlara taşımıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Çizgiler
Karikatüristin çocukluk yılları, subay babası Mehmet Kasım Selçuk'un askeri görevleri nedeniyle Türkiye'nin farklı bölgelerinde seyahat ederek geçti. Babası Mehmet Kasım Bey, Kurtuluş Savaşı'nda Şark ve Uşak cephelerinde mücadele etmiş bir subaydı. Annesi Hikmet Selçuk Hanım'dı. Sanatçı lise eğitimini Adana'da aldı. 1941 yılında Adana Erkek Lisesi'nden mezun oldu. Yükseköğrenim için İstanbul'a gitti. 1942'de başladığı Diş Tababet Mektebi eğitimini yarıda bıraktı. Daha sonra, 1948 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümüne girse de burayı da tamamlamadı. İlk karikatürleri 1941 yılında Türk Sözü gazetesi ile Kırmızı ve Beyaz ile Şut spor dergilerinde yayımlandı. Düzenli çizimlerine ise 1943 yılında meşhur Akbaba dergisinde başladı.
Grafik Mizah Arayışı ve Dergiler
Sanatçı, 1945 senesinde kısa bir müddet Tasvir gazetesinde ressamlık ve karikatürcülük vazifelerini üstlendi. Ardından, 1948 ile 1949 yılları arasında Refik Halit Karay'ın çıkardığı Aydede dergisinde çalıştı. 1949 yılında Yeni İstanbul gazetesinde baş çizer olan sanatçının eserleri, gazetenin birinci sayfasında yayımlanarak geniş kitlelere ulaştı. Yeni İstanbul gazetesinde çalıştığı yıllarda Amerikalı ünlü çizer Saul Steinberg'in başını çektiği yazısız karikatür akımından etkilenen Selçuk, kendi çalışmalarında yeni ve özgün bir üslup geliştirmeyi başardı. Aynı gazetenin sütunlarında karikatür sanatının tarihi gelişimini ele alan ve grafik mizah anlayışını savunan makaleler kaleme aldı. İlk sergisini 1951 yılında açtı. Kardeşi İlhan Selçuk ile birlikte yayıncılık faaliyetlerine girişerek 1952 yılında 41 Buçuk isimli dergiyi 15 sayı boyunca çıkardı. Bu girişimin ardından, 1953 senesinde ise doğrudan Karikatür dergisini yayımladı. Kardeşiyle ortak çalışmaları devam eden sanatçı, 1956'da döneminin modern yazısız karikatür felsefesini yansıtan Dolmuş dergisini neşretti. Çizgilerinin sınırları aşmasıyla birlikte, 1960'lı yıllarda İtalyan mizah dergisi Il Travaso'nun kadrosuna dahil edilerek uluslararası bir başarı kazandı.
Milliyet Dönemi ve Abdülcanbaz Efsanesi
Sanatçı, Yeni Gazete ve Akşam gazetelerindeki çalışmalarının ardından 1953 yılında Milliyet gazetesinin yazar ve çizer kadrosuna dahil oldu. Aynı yıl, kariyerindeki ilk karikatür albümünü de gazete ile aynı adı taşıyan Karikatür başlığıyla yayımladı. 1954 yılının sonlarına doğru Milliyet gazetesinde baş karikatüristlik görevine getirilen çizer, bu dönemde çizgi tarzını geometrik formlara dönüştürdü. Bu köklü üslup değişimi onun sanatsal imzası haline geldi. Sanatçı, 1954-1961 yılları arasında Akis dergisi için de karikatürler çizerek siyasi mizah alanındaki üretkenliğini sürdürdü. Milliyet çatısı altında 1959 yılında yayımlamaya başladığı ve Türk karikatür tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilen Abdülcanbaz serisi, sanatçının adını geniş kitlelere duyuran başyapıtı olmuştur. Haftalık siyasi mecmua Yön'de 1961 yılı itibarıyla çizimlerine devam eden Selçuk, toplumsal eleştirilerini karikatür albümleriyle de kitaplaştırdı. Yaşamı boyunca Cumhuriyet gazetesinin yanı sıra Devrim ve Toplum dergilerinde de çizen usta sanatçı, Türkiye'de karikatür sanatının kurumsallaşması ve gelişmesi için önemli adımlar atmıştır. Meslektaşları Semih Balcıoğlu ve Ferit Öngören ile bir araya gelerek Türkiye'deki Karikatürcüler Derneği'nin kuruluşuna öncülük etti.
Yayınlanan önemli karikatür albümleri ve kurucusu olduğu süreli yayınlar şunlardır:
- Kardeşiyle çıkardığı haftalık mizah dergisi 41 Buçuk (1952)
- Yazısız karikatür anlayışının yansıdığı Dolmuş (1956)
- Siyasi ve toplumsal eleştirilerini barındıran Turhan 62 (1962)
- Grafik ve çizgisel üslubunu ortaya koyan Hiyeroglif (1964)
- Toplumsal düzeni eleştiren Hal ve Gidiş Sıfır (1969)