1906 yılında İstanbul’da dünyaya gelen ve Türk resim sanatına yön veren öncü ressamlardan biri olan Turgut Zaim, geleneksel Türk folklorunu modern bir estetikle harmanlayarak Anadolu’nun renkli yaşamını tuvallerine taşıyan benzersiz bir sanatçıdır. Sanayi-i Nefise Mektebi’nde aldığı köklü eğitimin ardından Paris’te vizyonunu genişleten sanatçı, Cumhuriyet’in kültürel atılımları doğrultusunda yurdun dört bir yanını gezerek halkın özgün değerlerini resmetmiştir. Çağdaş Türk resminde kendine has şematik figürleri ve neşeli köy tasvirleriyle çığır açan Zaim, 9 Mayıs 1974 tarihinde Ankara’da hayata gözlerini yummuştur.
Akademiden Paris'e Uzanan Sanat Yolculuğu
Zaim, Kadıköy Saint Joseph Koleji’ndeki eğitimi sırasında heykeltıraş Ali Hadi Bara ile ömür boyu sürecek sıkı bir dostluk kurdu. Sanata duyduğu büyük tutkuyla 1923 yılında Güzel Sanatlar Akademisi'ne, yani o dönemki adıyla Sanayi-i Nefise Mektebi’ne kaydoldu. Burada ünlü ressam İbrahim Çallı’nın atölyesinde sanat eğitimini sürdürerek 1930 senesinde başarıyla mezun oldu. Akademi sonrasında burs kazanarak Paris’e gitti. Fransa'da dünya sanatındaki yeni akımları yakından inceleyerek kendi estetik anlayışını olgunlaştırma fırsatı yakaladı.
Vatana döndükten sonra Konya’da resim öğretmenliği yapan sanatçı, Fehamet Hanım ile hayatını birleştirdi. Genç çift, 1932 yılında Ankara’ya yerleşme kararı aldı. Turgut Zaim, 1939 yılından itibaren Cumhuriyet Halk Partisi'nin düzenlediği yurt gezilerine katılarak Anadolu insanının sosyal yaşamını yerinde gözlemledi. Konya, Sivas ve Tokat gibi illerde yürüttüğü bu çalışmalar, onun folklorik temalı özgün resimlerinin temel kaynağını oluşturdu. Hem kurucuları arasında yer aldığı Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği’nin etkinlikleri hem de 1934 yılından itibaren katıldığı ünlü D Grubu sergileri, sanatçının özgün üslubunun geniş kitleler tarafından tanınmasında son derece etkili olmuştur.
Anadolu'nun Renkli Dünyası ve Özgün Figür Üslobu
Türk resminde çığır açan Zaim, eserlerinde geleneksel orta oyunu ve seyircilerini minyatür disiplinini hatırlatan titiz bir kompozisyon düzeniyle tuvale aktarmıştır. Bunun en somut örneği, 1935 tarihli ünlü 'Orta Oyunu' tablosudur. Sanatçı, 1957 yılında yaptığı 'Yörük Köyü' ve 1962 tarihli 'Yaylada Yörükler' isimli eserleriyle Anadolu göçerlerinin yaşam biçimini ölümsüzleştirmiştir. Sanatçının tuvallerinde yeşil, mavi, turuncu, kırmızı, sarı, beyaz ve siyah renkler ağırlıklı olarak göze çarpar. Özellikle 'Yörük Köyü' tablosunda, ön planda yerel eşyalar eşliğinde çocuklarıyla oturan iki kadının sıcak aile ortamı canlı renk tonlarıyla betimlenmiştir.
Zaim’in çizdiği insan figürleri genellikle birbirine benzer. Bu portreler yuvarlak yüzlü, ince kaşlı ve ceylan gözlüdür. Sanat tarihinde bu yaklaşım, figür şemacılığı olarak bilinir. Tuvallerindeki genç ve güzel kadınlar genellikle şefkat dolu birer anne olarak karşımıza çıkar. Tablolardaki sevimli bebekler ise minik burunları, küçük ağızları ve ceylan gözleriyle huzur doludur. Bu insan figürlerine Ankara keçileri, sevimli sıpalar, oyunbaz horozlar ve cana yakın kediler gibi sevimli hayvanlar eşlik eder. Dönemindeki diğer toplumsal gerçekçi sanatçıların aksine yoksul, kederli veya yırtık pırtık kıyafetli figürlerden tamamen kaçınan ressam, Anadolu insanını al yanaklarıyla, süslü kıyafetleriyle ve bereketli sofralarıyla tasvir etmeyi tercih ederek eserlerine her daim benzersiz bir bolluk, bereket ve neşe katmıştır.
Çok Yönlü Bir Sanatçı: Yazarlık, Sahne Tasarımı ve Özgün Baskılar
Resim sanatındaki eşsiz dehasının yanında çok yönlü kişiliğiyle tanınan Zaim, 1939 yılından itibaren Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü'nde dekoratörlük görevini üstlenmiştir. Edebiyata da ilgi duyarak Varlık Dergisi'nde hikayeler yazmış, I. Dünya Savaşı anılarını kaleme almıştır. Usta ressam, Orhan Veli Kanık ve Ceyhun Atuf Kansu gibi Cumhuriyet döneminin en ünlü edebiyatçılarının kitaplarını da büyük bir özenle resimlemiştir. Tezer Taşkıran’ın masalları, Dede Korkut Masalları ve Ahmet Kutsi Tecer’in Köroğlu kitapları için çizdiği illüstrasyonlar onun çizim gücünü göstermektedir.
Yağlıboya, suluboya, guaş ve pastel gibi farklı malzemelerle çalışan Zaim, Türkiye'de özgün baskı resim tekniğinde eser üreten ilk sanatçılardandır. Sanatçı, 1930'lu yılların başından itibaren çinko ve linol baskı teknikleriyle otuz dokuz adet özgün yapıt ortaya koymuştur. Kariyeri boyunca katıldığı Devlet Resim ve Heykel sergilerinde 1939 ve 1957'de ikincilik, 1958'de ise birincilik ödülünün sahibi olmuştur. 1964 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Galerisi'nde özel sergisini açan usta ressam, 1966'da Ankara Doğuş Galerisi'ndeki retrospektif sergisiyle geniş kitlelerin takdirini toplamıştır. Değerli eşi Fehamet Zaim’i 1965 yılında kaybeden sanatçının Şirin Zaim ile kendisi gibi ressam olan Oya Katoğlu adında iki kızı bulunmaktadır. Usta sanatçı, 9 Mayıs 1974'te Ankara'da 68 yaşında aramızdan ayrılmış, arkasında paha biçilemez bir sanatsal miras bırakmıştır.
Turgut Zaim'in Önemli Eserleri
- Türk Milletinin Atatürk'e Arz-ı Şükranı (Yağlıboya)
- Orta Oyunları
- Yaylada Yörükler
- Yörükler Köyü
- Yün Eğiren Kadın (Yağlıboya)
- Sofrada (Yağlıboya)
- Hamamda İki Kadın (Metal baskı)
- Küpeli Avşar Kadınları (Metal baskı)