Türk edebiyatında trajedinin en güçlü kalemlerinden biri olan Ahmet Turan Oflazoğlu, 17 Şubat 1932 tarihinde Adana'nın İsahacılı köyünde dünyaya gözlerini açtı. Geleneksel kültürün zenginliğini Batı'nın modern tiyatro teknikleriyle harmanlayan usta yazar, kaleme aldığı derinlikli piyeslerle ulusal bir tiyatro dilinin inşasına öncülük etti. Elimizdeki kıymetli eserlerin yaratıcısı olan sanatçı, eğitimini İstanbul ve Amerika Birleşik Devletleri'nde tamamladı. O, tarihi olayları kuru birer kronoloji olmaktan çıkarıp insan ruhunun karanlık dehlizlerini aydınlatan edebi şaheserlere dönüştürdü.
Anadolu'dan Amerika'ya Uzanan Sanat Yolculuğu
Kayseri kökenli bir ailenin ferdi olan Oflazoğlu, çocukluk yıllarının ilk okul eğitimini Kayseri'nin Bünyan ilçesinde tamamladı. Sanata duyduğu ilgi onu İstanbul'a sürükledi. İstanbul Üniversitesi bünyesinde hem İngiliz Dili ve Edebiyatı hem de Felsefe bölümlerinde çift yönlü bir akademik altyapı kurdu. Bu sağlam entelektüel temel, onun tiyatroya bakış açısını kökten şekillendirdi. Okyanus ötesine geçerek Amerika Birleşik Devletleri'nde dramaturji ve sahne sanatları üzerine derinlemesine araştırmalar yürüttü, oyun yazarlığı eğitimi aldı. Tarihler 1967 yılını gösterdiğinde, ABD topraklarında ilk göz ağrısı olan Keziban adlı oyununu kaleme alarak Türk tiyatrosuna parlak bir imza atacağının ilk sinyallerini verdi.
Tarihin Aynasında İnsan Ruhunu Aramak
Oflazoğlu, eserlerinde tarihi yalnızca geçmişte kalmış kuru birer vesika yığını olarak görmedi. Onun tiyatro felsefesinde tarih, insanoğlunun evrensel hırslarını, iç çatışmalarını ve trajedilerini sergileyen devasa bir sahneden ibaretti. Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın edebiyatımıza miras bıraktığı "değişerek devam etmek, devam ederek değişmek" düsturu, usta yazarın tüm yapıtlarında adeta bir can suyu niteliğindedir. O, Türk klasik musikisinden mimariye, köklü Dede Korkut anlatılarından halk inanışlarına kadar geniş bir kolektif bellek havuzundan beslendi. Dil konusundaki tavizsiz seçkinliği ise onun üslubunun en belirgin alametifarikasıdır. Sokak dilinin karmaşasından uzak, son derece duru, estetik ve kristalize edilmiş bir Türkçe ile kahramanlarına can verdi. Ona göre, bir edebi yapıtın tarihsel derinlik kazanabilmesi için olayların üzerinden belli bir zaman geçmeli ve yazar o estetik mesafeyi koruyarak trajik yapıyı baştan inşa etmelidir.
Osmanlı Tahtının Trajik Kahramanları ve İktidar Üçlemesi
Yazarın oyunlarındaki odak noktası, genellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş ve duraklama dönemlerindeki çalkantılı saray yaşamıdır. Devletin kuruluş evresinden ziyade, gücün zirve yaptığı ve bireysel ihtirasların çatıştığı dönemleri tercih etti. Bu doğrultuda kaleme aldığı yapıtları, kronolojik olarak Bizans'ın fethiyle başlayan Bizans Düştü Fatih oyunuyla açılır. Bu eserde genç padişahın ruhsal dönüşümü sahnelenir. Ardından gelen Cem Sultan, psikolojik derinliğiyle taht kavgasının hüznü yansıtır. Yavuz Selim oyununda ise kudretli bir hükümdarın devlet adamlığı ile öfkesi arasındaki ince çizgi gözler önüne serilir. Ünlü padişah Kanuni Süleyman'ın evlat sevgisiyle taht sorumluluğu arasındaki ezici sıkışmışlığını ise Kanuni Süleyman piyesinde Şehzade Mustafa meselesi üzerinden izleriz. Genç bir padişahın iyi niyetli fakat tecrübesiz adımlarının getirdiği yıkımı anlatan manzum eser Genç Osman ise halk kültüründen izler taşıyan etkileyici bir ağıtla başlar. Turan Oflazoğlu tiyatrosunun zirve noktalarından biri de 'İktidar Üçlemesi' olarak bilinen seridir:
- IV. Murat: Padişahın çocuk yaşta tahta oturmasından itibaren Kösem Sultan ile giriştiği güç mücadelesini ve kurduğu demir yumruk disiplinini sahneye taşır.
- Deli İbrahim: Kafes hayatının yarattığı ağır psikolojik baskı altında ezilen Sultan İbrahim'in korkularını, ihtiraslarını ve insani yönlerini anlatır. Yapıt 1968 yılında prestijli TDK ödülünü kazanmıştır.
- Kösem Sultan: Saray kadınlarının yönetimdeki ağırlığını, kanlı entrikalarını ve taht kavgalarını merkeze alırken, yazarın edebi dehasını 1981–1982 Avni Dilligil Tiyatro Ödülü ile taçlandıran bir başka önemli başyapıttır.
Lale Devri'nin estetik havasını ve III. Selim'in şair ile hükümdar kimlikleri arasındaki çatışmasını ise III. Selim Kılıç ve Ney adlı üç perdelik eserinde şekillendirir. Bu yapıtta padişahın Mısır'dan gelen Mihriban karakterine duyduğu ilgi ekseninde yaşanan dramatik süreç ele alınır.
Dünya Edebiyatını Türkçe ile Buluşturan Çevirmen
Oflazoğlu, üretken oyun yazarlığının yanı sıra dünya edebiyatının dev isimlerini Türkçeye kazandıran usta bir çevirmendir. Batı felsefesi ve tiyatrosunun en çetin eserlerini dilimize büyük bir titizlikle aktarmıştır. Çeviri literatürümüze kazandırdığı başlıca eserler şunlardır:
- Böyle Buyurdu Zerdüşt (Friedrich Wilhelm Nietzsche)
- Baba (August Strindberg)
- Kanlı Düğün ve Bernarda Alba'nın Evi (Federico Garcia Lorca)
- Seçme Şiirler (Friedrich Hölderlin)