Turan Güneş, Türkiye'nin siyasi tarihinde ve bilim dünyasında derin izler bırakmış seçkin bir devlet adamı ve hukukçudur. 25 Haziran 1921 tarihinde Kocaeli'nin şirin ilçesi Kandıra'da dünyaya gelen Güneş, akademik birikimini diplomatik dehasıyla birleştirerek, özellikle 1974 yılındaki tarihi Kıbrıs Harekâtı sırasında Dışişleri Bakanı olarak üstlendiği kilit rolle hafızalara kazınmıştır. Çanakkale'de 9 Nisan 1982'de hayata gözlerini yuman bu kıymetli şahsiyet, ülkesinin anayasal ve idari yapısına hem kürsülerden hem de meclis sıralarından yön vermiştir.
Akademiden Siyaset Sahnesine İlk Adımlar
Güneş'in entelektüel yolculuğu, Türkiye'nin en köklü eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Lisesi'nde aldığı ortaöğrenimle başlar. Buradan mezun olduktan sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne giren ve 1945 yılında diplomasını alan genç hukukçu, lisansüstü çalışmaları için rotasını Fransa'ya çevirir. Doktora çalışmasını ise Fransa'da, Paris Hukuk Fakültesi'nde tamamlar. Yurda döndüğünde akademik kariyerine hız veren Güneş, 1951 yılında mezun olduğu İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin Anayasa Kürsüsü'nde asistanlık görevine başlar ve 1954 yılında doçentlik unvanını elde eder. Akademik başarıları devam ederken, içindeki toplumsal hizmet aşkı onu genç yaşta aktif politikanın içine çeker. Siyasi serüveni, henüz 1947 yılında Demokrat Parti'nin (DP) Kandıra teşkilatının kurucu kadroları arasında yer almasıyla filizlenir. Nitekim takvimler 1954 yılını gösterdiğinde, DP listelerinden Kocaeli milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) girmeyi başarır.
Fikir Ayrılıkları ve Muhalefet Yılları
Meclis sıralarında yerini alan genç ve idealist siyasetçi, bir süre sonra mensubu olduğu partinin yönetimsel yaklaşımlarını ve uygulamalarını sorgulamaya başlar. Özellikle basın özgürlüğü bağlamında büyük önem taşıyan "basına ispat hakkı" tanınması konusundaki ısrarlı duruşu, parti içi muhalefetin en net ifadesi haline gelir. Bu demokratik talepleri dile getiren arkadaş grubuyla beraber hareket eden Güneş, 1955 yılında DP'den ihraç edilir. Bu gelişme onun inandığı ilkelerden ödün vermeyeceğini gösterir. İhraç edilen ekip arkadaşlarıyla birlikte Hürriyet Partisi'nin (HP) kuruluşunda öncü bir rol üstlenir ve bu yeni oluşumun genel sekreterlik makamına getirilir. Ancak siyasetin değişken rüzgarları altında, HP'nin kapısına kilit vurulur. Bunun üzerine Güneş, birçok yol arkadaşıyla birlikte Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) katılma kararı alır. CHP bünyesinde de kendisini göstererek partinin merkez yönetimine seçilir. 27 Mayıs darbesinin ardından kurulan Kurucu Meclis'te 6 Ocak 1961 ile 25 Ekim 1961 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Partisi Temsilcisi olarak görev yapar. 1961 genel seçimlerinde TBMM'ye girmeyi başaramayan deneyimli hukukçu, vakit kaybetmeden asıl yuvası olan akademiye geri döner. 1965 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde idare hukuku profesörü unvanını alarak genç dimağları yetiştirmeye devam eder.
Ortanın Solu ve Kıbrıs'ın Kaderini Çizen Diplomasi
1965 yılından itibaren profesörlük görevini sürdürürken, aynı zamanda CHP içinde yeni bir soluk getiren ve Türk siyasetine damga vuracak olan "ortanın solu" hareketinin fikir önderleri arasında yer alır. Siyasi birikimi ve akademik vizyonuyla harekete yön veren Güneş, 1973 seçimlerinde yeniden Kocaeli milletvekili seçilerek meclis kürsüsüne muzaffer bir dönüş yapar. 1974 yılında kurulan CHP-MSP koalisyon hükûmetinde Dışişleri Bakanı olarak görevlendirilir. Göreve gelmesinden kısa süre sonra tarihi Kıbrıs Harekâtı gerçekleştirilir. Harekâtın sonrasındaki gerilimli süreçte, Cenevre'de düzenlenen barış görüşmelerinde Türkiye Cumhuriyeti'ni ve onun sarsılmaz tezlerini büyük bir dirayetle temsil eder.
Son Yılları, Ailesi ve Ölümsüz Mirası
Siyasi arenadaki mücadelesini sürdüren başarılı diplomat, Haziran 1977 seçimlerinde Kocaeli seçmeninin güvenini tazeleyerek yeniden milletvekili seçilir. Bu dönemde güvenoyu alamayan CHP azınlık hükûmetinde devlet bakanlığı ve başbakan yardımcılığı makamlarında görev üstlenir. Uluslararası alanda da tanınan bir isim olan Güneş, ayrıca değişik dönemlerde Avrupa Konseyi Danışma Meclisi üyeliği görevini yürütmüş ve Avrupa Konseyi Siyasi İşler Komisyonu başkanlığı gibi prestijli rollerde bulunmuştur. Özel yaşamında ise Türk ekonomisine ve siyasetine 24. dönem CHP Kocaeli milletvekili olarak hizmet veren ekonomist Hurşit Güneş'in babasıdır.
Turan Güneş'in vefatının ardından eserleri ardı ardına yayımlanır. Arkasında bıraktığı entelektüel birikim şu eserlerle okurlara ulaştırılmıştır:
- Araba Devrilmeden Önce (1983)
- Ferenc Fejtő'den çevirdiği Herşeye Rağmen Sosyal Demokrasi (1989)
- Oğlu Hurşit Güneş tarafından derlenen Türk Demokrasisinin Analizi (2009)
Bugün Ankara'nın en önemli arterlerinden olan ve TRT Ankara yönetim binasının yer aldığı ihtişamlı bulvar ile Bülent Ecevit ve ailesinin Or-An semtindeki tarihi evi onun adını taşımakta, hatırasını yarınlara taşımaktadır.