Tuncel Tayanç Kurtiz, 1 Şubat 1936'da Kocaeli'de dünyaya gözlerini açmış, Türk sinema ve tiyatrosunun en etkili figürlerinden biri olmayı başarmış bir sanatçıdır. Vala Bey adındaki Selanik doğumlu bürokrat bir baba ile Boşnak kökenli öğretmen Müfide Hanım'ın oğlu olan sanatçı, kariyeri boyunca sadece oyunculuk yapmakla kalmayıp yönetmenlik, senaristlik ve yapımcılık rolleriyle de sinemaya katkı sunmuştur. Değerli sanatçı, 27 Eylül 2013 tarihinde İstanbul Etiler'deki evinde geçirdiği kalp krizi neticesinde 77 yaşında hayatını kaybetmiştir. Güçlü sesi ve benzersiz oyunculuğuyla hafızalara kazındı.
Tuncel Kurtiz'in Gençlik Yılları ve Sanatla Tanışması
Kurtiz'in çocukluk ve gençlik yılları, ailesinin mesleği ve seyahatleri nedeniyle oldukça hareketli bir seyir izlemiştir. Henüz sekiz yaşındayken ailesiyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Kurtiz, orada beş yıl yaşadıktan sonra Türkiye'ye geri dönmüştür. Ortaöğrenimini Haydarpaşa Lisesi'nde tamamladıktan sonra üniversite eğitimine başlayan sanatçı, akademik alanda farklı arayışlar içerisine girmiştir. Kısa bir süre hukuk fakültesinde okuyan Kurtiz, daha sonra İngiliz filolojisi, felsefe, psikoloji ve sanat tarihi bölümlerine de devam etmiştir. Fakat hiçbir yükseköğrenim programını tamamlamadı. Sanat hayatından önce, 1954 yılında İETT bünyesinde işçi olarak çalışan Kurtiz, tiyatroyla olan bağını koparmamıştır. İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği Tiyatrosu'na katılarak sahne tozunu yutan genç yetenek, oyunculuğa olan tutkusunu burada pekiştirmiştir. Profesyonel sahne kariyerine adım atması ise 1959 yılında Dormen Tiyatrosu'nda rol almasıyla gerçekleşmiştir. Aynı dönemde tiyatro sahnelerinin yanı sıra sinema dünyasına da adım atarak beyaz perdede boy göstermeye başlamıştır.
Sinema Dünyasında Zirve ve Uluslararası Deneyimler
Tiyatro çalışmaları devam ederken, Türk sinemasının klasikleri arasında yer alan Sürü filmindeki performansıyla kariyerinin zirvesine ulaşmıştır. Doğayla iç içe bir yaşam sürmeyi çok severdi. Kamera arkasına geçmeyi de deneyen Kurtiz, 1979 yapımı Gül Hasan filmiyle ilk yönetmenlik tecrübesini başarıyla tamamlamıştır. Ayrıca bu filmin senaryosunu Nurettin Sezer ile birlikte kaleme alarak yazarlık yeteneğini de kanıtlamıştır. Bu ortak çalışma, 1981 yılındaki Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde en iyi senaryo ödülünü kazanmalarını sağlamıştır. Tiyatro dünyasında önemli izler bırakan usta isim, yakın meslektaşlarıyla omuz omuza vererek Genar Tiyatrosu'nun kuruluş adımlarını atmıştır. Bu tiyatroyu birlikte kurduğu yol arkadaşları şunlardır:
- Erol Keskin
- Hadi Çaman
- Erol Günaydın
Seksenli yıllarda yurt dışına taşınan Kurtiz, yaşamını Almanya ve İsviçre arasında mekik dokuyarak sürdürmüştür. Yurt dışındaki bu döneminde, dünyaca ünlü yönetmen Peter Brook'un bazı sinema yapımlarında da rol alarak uluslararası alanda tecrübe edinmiştir. Uzun yıllar süren bu gurbet hayatının ardından, 1993 yılında memleketi Türkiye'ye kesin dönüş yapma kararı almıştır.
Televizyon Dönemi ve Doğal Yaşam Tutkusu
Türkiye'ye dönüşünden sonra televizyon projelerine ağırlık veren usta oyuncu, 2006'da Hacı ve 2007'de Asi adlı dizilerle ekranlara gelmiştir. Ardından 2009 yılının ilk aylarında sinemalarda gösterime giren Güz Sancısı filminde Kamil Efendi karakterini başarıyla canlandırmıştır. 2009 senesinde televizyon ekranlarında fırtınalar estirmeye başlayan Ezel adlı dizide hayat verdiği Ramiz Karaeski karakteri, onun popülaritesini zirveye taşımış ve genç nesiller tarafından da hayranlıkla takip edilmesini sağlamıştır. Bu efsanevi karakter adeta fenomen haline geldi. Başarılı aktör, 2010 yılında BBC tarafından hazırlanan ünlü Hayat (Life) belgeselinin Türkçe seslendirmesini de üstlenmiştir. Aynı yılın yaz aylarında NTV ekranlarında "Tuncel Kurtiz ve Dostları" isimli keyifli bir televizyon programı sunmuştur. Büyük üstadın yönettiği bu programın çekimlerini Balıkesir Edremit'teki Güre Beldesi'ne bağlı Çamlıbel köyünde, eşi ve kayınbiraderiyle beraber işlettiği Zeytinbağı isimli şirin butik otelde gerçekleştirmiştir. Burada dostlarıyla derin sohbetler gerçekleştirdi. Kariyeri boyunca pek çok ulusal ve uluslararası ödüle layık görülen usta oyuncu, Ekim 2011'de düzenlenen 48. Altın Portakal Film Festivali'nde Yaşam Boyu Onur Ödülü'nü alarak onurlandırılmıştır. Sanat hayatı bu ödülle taşlanmış oldu. Sanatçı, 27 Eylül 2013 günü Etiler'deki evinde geçirdiği ani bir kalp krizi sonucunda 77 yaşında vefat etmiştir. Vefatının ardından vasiyeti üzerine 29 Eylül 2013'te Balıkesir'in Edremit ilçesine bağlı Çamlıbel köyüne defnedilmiştir. Mezarına taş konulmamasını vasiyet etmişti. Bu son istek, onun sadeliğe ve doğaya olan bağlılışının son göstergesidir.