Ünlü Türkolog ve yazar Süreyya Yusuf, 1923 senesinde Yugoslavya Krallığı sınırları içindeki Köprülü şehrinde dünyaya gelmiştir. Kendisi, Balkanlar'da Türk dil bilincinin korunması için faaliyetler yürütmüştür. Hem edebiyat hem de dil alanında önemli adımlar atan aydın, 19 Temmuz 1977 tarihinde Türkiye'nin Ören beldesinde vefat etmiştir. Ölüm sebebi geçirdiği ani bir kalp krizidir. Yusuf, özellikle Balkanlar'da Türkçe eğitimin kurumsallaşması ve çağdaş edebiyatın gelişmesinde gösterdiği yoğun çabalar ve akademik mücadeleyle tanınan tarihi bir figürdür.
Savaş Yılları, Siyasi Mücadele ve Eğitim Hayatı
İlk öğrenimini doğduğu şehirde tamamlayan genç Süreyya, ailesinin Üsküp'e taşınmasıyla beraber eğitim serüvenini bu tarihi kentte sürdürmüştür. Buradaki Büyük Medrese'den başarıyla mezun olan Yusuf, genç yaşta toplumsal meselelere duyarlılık göstererek 1939 yılında Yugoslavya Komünist Gençlik Birliği'ne (SKOJ) adım atmıştır. Aynı dönemde Yardım Cemiyeti bünyesinde faaliyetlerini yürüten edebiyat kolunun en üretken üyelerinden biri olarak öne çıkmıştır. Siyasi çalışmaları nedeniyle bir süre zindanda tutulan aydın, ardından Yugoslavya Halk Kurtuluş Savaşı'na katılmıştır. Bu mücadeledeki yerini 1940-1944 yılları arasında almıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından yüksek öğrenimini gerçekleştirmek üzere Belgrad yollarına düşen Yusuf, 1951 yılında Belgrad Üniversitesi Felsefe Fakültesi Şarkiyat Bölümü'nden mezuniyetiyle akademik kimliğinin temelini atmıştır.
Kosova ve Makedonya'da Eğitimcilik ve Akademik Yılları
Mezun olduğu sene evlenip Priştine'ye yerleşerek meslek hayatına öğretmenlikle başlamıştır. Kısa süre sonra Meto Bayraktar İlkokulu müdürü olan Yusuf, Priştine Radyosu çatısı altında Türkçe çocuk programları da hazırlamıştır. Eğitimcilik kariyerini farklı bölgelerde sürdüren araştırmacı, bir dönem Üsküp Nikola Karev Öğretmen Okulu çatısı altında Türk Dili ve Edebiyatı dersleri vermiştir. Takvimler 1963 yılını gösterdiğinde ise Prizren Yüksek Pedagoji Okulu'nda Türk dili üzerine dersler vermeye başlamış ve akademik birikimini genç nesillere aktarmayı sürdürmüştür. 1973 yılına gelindiğinde Priştine Üniversitesi bünyesinde yeni açılan Şarkiyat Bölümü'nde öğretim görevliliği pozisyonuna getirilmiştir. Bu köklü kurumda Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nün faaliyete geçebilmesi amacıyla uzun yıllar kararlı ve sistemli bir mücadele yürütmüş, bölge Türklüğünün akademik varlığı için büyük çaba harcamıştır.
Dil Çalışmaları ve Edebiyata Katkıları
Bilim dünyasında ve edebi çevrelerde öncelikle güçlü bir dilci olarak tanınan Süreyya Yusuf, Türk dili ve ağızları üzerine sayısız araştırma kaleme almıştır. Bu çalışmalarından en önemlisi, bölgedeki Türk ağzını derinlemesine incelediği Prizren Türk Ağzının Özellikleri isimli doktora tezidir. Yazarın dil yazıları kitaplaştırılarak şu eserlerde toplanmıştır:
- Dilimiz ve Biz
- Dil Çalışmaları
Aynı zamanda çağdaş Kosova Türk edebiyatının inşasında ve gelişmesinde devasa emekleri bulunan yazarın hem Makedonya hem de Kosova'da çıkan gazete ile dergilerde pek çok öyküsü neşredilmiştir. Hikayelerinden seçkiler 1974'te Ali Ağa adıyla Tan Yayınları tarafından basılmıştır. Fakat kitap basım hataları yüzünden dağıtılmadan yazarca toplatılmıştır. Eser, Yusuf'un ölümünden sonra, 1982 yılında Priştine'de Öyküler ismiyle yeniden okurla buluşmuştur. Tiyatro alanında da eserler veren sanatının Ömrümün Tek Rüyası ile Düş ve Gerçek adında iki oyunu mevcuttur. Bu oyunlardan Ömrümün Tek Rüyası, 1974 yılında Priştine'deki Gerçek Kültür Güzel Sanatlar Derneği Dram Kolu tarafından başarıyla sahnelenmiştir. Edebi ortamı zenginleştirmek için çalışan yazar, Sesler Aylık Toplum Sanat Dergisi'nin kurulmasında rol oynamış ve uzun süre yazı kurulu üyeliği yapmıştır. Ayrıca 1974 yılında kurulan Çevren Toplum, Bilim, Yazın ve Sanat Dergisi'nin hayata geçirilmesinde başrol oynayarak derginin kurucu yayın yönetmenliğini üstlenmiştir.