Türkiye'nin modern dini düşünce tarihinde ve akademik tefsir alanında derin izler bırakan eski Diyanet İşleri Başkanı Profesör Doktor Süleyman Ateş, 31 Ocak 1933 tarihinde Elazığ'ın Merkez ilçesine bağlı Tadım köyünde dünyaya geldi. İbrahim Ağa ile Behiye Hanım'ın evladı olarak hayata gözlerini açan Ateş, çocukluk yıllarından itibaren ilim yolculuğunun ilk adımlarını atmaya başladı. Köy hocasının rehberliğinde başladığı eğitiminde henüz 10 yaşındayken Kur'an-ı Kerim'i tamamen ezberleyerek hafızlık unvanını kazandı. Genç yaşta gösterdiği bu başarı, onun gelecekteki akademik ve dini kariyerinin en sağlam temel taşlarından birini oluşturdu. Bölgedeki yerel hocalardan aldığı temel dini bilgiler ve Arapça dersleriyle gelişimini sürdüren Ateş, ömrünü İslam dünyasına yön verecek devasa çalışmalar üretmeye adadı.
Anadolu'dan Akademiye Uzanan Eğitim Yolculuğu
İlim tahsilini derinleştirmek amacıyla 1951 yılında Erzurum'a giden Süleyman Ateş, burada girdiği sınavlar neticesinde ilkokul diplomasını aldı. Aynı sene içerisinde Elazığ'da yeni kurulan İmam Hatip Okulu'na kaydolarak resmi eğitim hayatında yeni bir sayfa açtı. 1952 yılında Erzurum'da dünya evine giren Ateş, eğitimini kararlılıkla sürdürdü. 1960 yılında hem İmam Hatip okulunu hem de Elazığ Lisesi'ni başarıyla tamamlayarak Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne adım attı. Yükseköğrenim sürecinde bir yandan derslerine odaklanırken diğer yandan Ankara'daki İkişerefeli ve İbadullah camilerinde dört yıl boyunca imamlık ve hatiplik görevlerini üstlendi. 1964 yılında fakülteden mezun olmasının ardından bir yıllık öğretmenlik tecrübesi yaşadı ve nihayet 7 Temmuz 1965'te mezun olduğu fakültenin Tefsir Kürsüsü bünyesine asistan olarak atandı. 1968 yılında tefsir bilim dalında doktora unvanını alarak akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanmaya başladı.
Diyanet İşleri Başkanı Olarak Görevi ve Akademik Hayatı
Doktora derecesinin ardından 1969 ile 1971 yılları arasında vatan borcunu ödemek üzere yedek subay olarak orduya katıldı. Polatlı Topçu Okulu'ndaki temel eğitimini tamamladıktan sonra Adana'nın Osmaniye ilçesinde yer alan 232. Topçu Taburu'nda askerlik vazifesini nihayete erdirdi. Terhis olduktan sonra, 1 Nisan 1971'de Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ndeki görevine geri dönen Ateş, kişisel gelişimini yabancı dillerle desteklemek amacıyla Devlet Lisan Okulu'nun İngilizce bölümünü bitirdi. 1973 yılının şubat ayından itibaren dokuz ay boyunca Irak ve Mısır'da mesleki incelemelerde bulundu ve aynı yılın 24 Kasım gününde doçentlik unvanına layık görüldü.
Tarihler 16 Nisan 1976'yı gösterdiğinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin 12. Diyanet İşleri Başkanı olarak atandı. Bu önemli makamda 7 Şubat 1978 tarihine kadar aktif olarak hizmet verdi ve ardından yeniden üniversitedeki asli görevine dönüş yaptı. 1979 yılında profesörlük unvanını kazanan Ateş, aynı sene araştırma faaliyetlerinde bulunmak üzere altı aylığına Almanya'daki Bochum Ruhr Üniversitesi'ne gönderildi. Ardından gelen yıllarda uluslararası alanda da adından söz ettirerek Suudi Arabistan'daki İmam Muhammed Üniversitesi Usulüddin Fakültesi'nde tefsir dersleri verdi. Suudi Arabistan'daki izin süresinin uzatılmaması üzerine 18 Kasım 1982'de yurda dönerek Ankara'da İlahiyat Fakültesi Dekan Vekilliği görevini yürüttü. Takip eden dönemde yeniden Suudi Arabistan'a davet edilen tecrübeli akademisyen, 1987 yılına kadar buradaki derslerine devam etti. 1987-1988 akademik yılında ise Cezayir'deki Emir Abdulkadir Üniversitesi'nde tasavvuf ve tefsir eğitimi verdi.
İslam Dünyasında İz Bırakan Dev Eserler
Akademik hayatı boyunca pek çok seçkin üniversitede görev alan Ateş, bu kurumlarda tefsir ve tasavvuf dersleri vererek yeni akademisyenlerin yetişmesine katkı sağladı. Süleyman Ateş'in kariyerinde hizmet sunduğu bu önemli öğretim kurumları şu şekilde sıralanabilir:
- Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
- İmam Muhammed Üniversitesi (Suudi Arabistan)
- Emir Abdulkadir Üniversitesi (Cezayir)
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
- İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
- Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
1999 yılında resmi olarak emekliye ayrılan Profesör Ateş, akademik birikimini ve tecrübesini kitap yazımına ve köşe yazılarına yönlendirdi. Kariyeri boyunca 99 kitaba ve bini aşkın köşe yazısına imza atan üretken yazar, İslam tefsir tarihinde abidevi bir yer edindi. Toplum nezdinde en çok kabul gören ve tanınan çalışmaları arasında yer alan "Kur'ân-ı Kerîm ve Yüce Meâli" ile 12 ciltten meydana gelen "Yüce Kur'ân'ın Çağdaş Tefsîri" isimli eseri, modern tefsir literatürünün başyapıtları kabul edilir. Bunun yanı sıra İslam tarihinde bir ilke imza atarak hazırladığı 30 ciltlik devasa "Kur'ân Ansiklopedisi" çalışmasının son cildini 2003 yılında yayınladı. Kutsal kitabın ihtiva ettiği tüm konuları kronolojik bir yaklaşımla ele alan bu görkemli külliyat, araştırmacılar için paha biçilemez bir kaynak niteliği taşımaktadır. Günümüzde 93 yaşında olan değerli din adamı, geride bıraktığı onlarca kıymetli eserle Türk kültür ve inanç dünyasında saygın bir yer işgal etmektedir.