Türk tiyatrosunun ve erken dönem sinemasının en nev-i şahsına münhasır isimlerinden biri olan Sait Köknar, 1901 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve hayatını sahne sanatlarına adamış öncü bir aktördür. Gerek tuluat sahnelerindeki başarısı gerekse Darülbedayi bünyesinde üstlendiği rollerle tanınan sanatçı, Türk sinema tarihine geçen talihsiz bir kaza sonrasında ise sahne arkasının vazgeçilmez bir gücü haline gelmiştir. 17 Ocak 1944 tarihindeki erken vefatına kadar oyunculuk, seslendirme stüdyosu yöneticiliği ve sahne amirliği gibi pek çok farklı alanda Türk sanat dünyasına yön vermiştir.
Sahne Işıkları Altında Geçen İlk Yıllar
Gençlik yıllarında Deniz Yolları bünyesinde çalışan Sait Köknar, tiyatroya duyduğu derin tutkunun peşinden giderek sanat dünyasına adım attı. Dönemin en saygın tiyatro oluşumları arasında yer alan şu topluluklarda oyunculuk hünerlerini sergiledi:
- Mınakyan Topluluğu
- Şark Topluluğu
- Darülbedayi
Buralarda yeteneğini kanıtlama şansı buldu. Tuluat sahnelerinde sergilediği performanslarla izleyicilerin hafızasında yer edindi ve "Dalyan Sait" lakabını kazandı. Kendi adına kurduğu toplulukla sahne çalışmalarını sürdüren Köknar, 1929 yılında ise Şehir Tiyatroları bünyesine katılma kararı aldı. Sanatçı, bu çatı altında sahnelenen meşhur Lüküs Hayat operetinde üstlendiği Paşa karakteriyle geniş kitleler tarafından sevilip tanındı.
Sinemaya Geçiş ve İlk İş Kazası
Tiyatro sahnelerindeki başarısını beyaz perdeye taşımak isteyen Sait Köknar, 1928 yılında usta yönetmen Muhsin Ertuğrul'un çektiği sessiz film Ankara Postası ile sinema kariyerine resmi olarak başladı. Milli Mücadele dönemini ele alan bu ilk tecrübesinden sonra, Türk sinemasının ilk sesli polisiye filmi olan Kaçakçılar'da rol alarak Dalyan adındaki kötü karaktere hayat verdi. Ancak Kaçakçılar filminin setinde, 11 Kasım 1929 tarihinde hayatını derinden sarsan trajik bir kaza meydana geldi. Yaşanan otomobil kazasında tuluat sanatçısı Arşak Karakaş vefat ederken, aracı kullanan Talat Artemel kazayı hafif sıyrıklarla atlattı. Kazada ağır yaralanan Köknar, ölümden döndü. Yüzünde ise kalıcı hasarlar oluştu. Bu feci olay, Türk sinemasında kayıt altına alınan ilk iş kazası olarak tarihe geçti.
Sahne Arkasındaki Yeni Rol: Sahne Amirliği ve Dublaj
Geçirdiği estetik ameliyatlara rağmen yüzündeki hasar giderilemeyince, Darülbedayi bünyesindeki oyunculuk faaliyetlerini tamamen durdurmak zorunda kaldı. Yaşanan bu zorunlu değişimin ardından yönetmen Muhsin Ertuğrul, onu sahne gerisinde görevlendirdi. Bu karar neticesinde Köknar, kurumun ilk sahne amiri sıfatıyla görev yapmaya başladı ve bu yeni pozisyon zamanla tiyatronun en kritik departmanlarından birine dönüştü. Aktör, yaşadığu ağır kazaya ve yüzündeki kalıcı izlere rağmen beyaz perdede görünmeyi tamamen bırakmadı. Yönetmen Muhsin Ertuğrul'un imzasını taşıyan bazı filmlerde izleyicilerin karşısına çıkmayı sürdüren Köknar'ın rol aldığu yapımlar şunlardır:
- Aysel Bataklı Damın Kızı (1934)
- Nasrettin Hoca Düğünde (1940)
- Akasya Palas (1940)
- Kıskanç (1942)
Sanatçının 1934 senesinde oğlu Ergun dünyaya gelirken, kendisi de aynı dönemde sinema sektörüne seslendirme çalışmalarıyla destek vermeye başladı. Ses, Marmara ve Halil Kamil Dublaj Stüdyoları'nı yöneterek dönemin pek çok önemli yapıtının Türkçe seslendirilmesinde başrolü oynadı. Bu dönemde ağır ruhi buhranlar yaşadı. Ardından da verem hastalığına yakalandı. Arabacının Kızı Dünyaşka filminin seslendirmesini yaptığı sırada, 17 Ocak 1944 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.