Türk sinemasının altın çağı Yeşilçam'ın en üretken kalemlerinden biri olan Safa Önal, 17 Aralık 1930 tarihinde İstanbul'daki tarihi Maçka Palas'ta dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında, sanata ve edebiyata meraklı bir aile ortamında büyüyen ünlü yazar, 30 Temmuz 2023'te 92 yaşındayken hayata veda edene kadar Türk kültür hayatına yüzlerce eser kazandırdı. Sinemamızın adeta hafızasını oluşturan sanatçı, filme çekilen yüzlerce senaryosuyla adını Guinness Rekorlar Kitabı'na yazdırarak dünya sinema tarihine de geçmeyi başardı. Yalnızca senarist değil, yönetmen ve edebiyatçı kimliğiyle de tanınan Önal, Yeşilçam'ın duygusal yapısını şekillendiren en önemli isimlerdendir.
Kültürle Yoğrulan Çocukluk Yılları ve Edebi Başlangıç
Sanatçının babası Ahmet Fahrettin Önal, hukuk mezunu bir kaymakamdı. Bürokratik kimliğinin ötesinde resim çizen, kanun çalan, şiirler ve romanlar kaleme alan çok yönlü bir entelektüeldi. Fahrettin Bey'in eşi Nehali Hürriyet Önal için yazdığı şiirlerden bazıları dönemin sevilen şarkılarına dönüştü. Bunlardan en bilineni, Arif Sami Toker tarafından bestelenen 'Sevildiğini Sanma' adlı eserdi. Safa Önal, böyle sanatsal bir atmosferde büyüdü. Kardeşi Sezen Cumhur Önal da daha sonra tanınan bir söz yazarı ve sunucu oldu. Eğitim hayatını Haydarpaşa Lisesi'nde tamamlayan yazar, edebiyat dünyasına 1945 yılında kaleme aldığı kısa öykülerle adım attı. Bir yandan farklı dergilerde editörlük ve yazarlık yaparken, diğer yandan öykücülüğünü olgunlaştırdı. Bu dönemde yazdığı hikayeleri 'Dünyanın En Güzel Gemisi' isimli ilk kitabında bir araya getirdi.
Yeşilçam'da Rekorlarla Dolu Altın Dönem
Edebi çalışmalarının ardından rotasını hızla gelişen Türk sinemasına çeviren yazar, senaryo yazımına yoğunlaştı. Bu alanda gösterdiği olağanüstü başarı ve üretkenlik sayesinde sinema sektörünün vazgeçilmez isimlerinden biri haline geldi. Beyaz perdeye aktarılan tam 395 senaryosuyla Guinness Rekorlar Kitabı tarafından tescillenen bir dünya rekorunun sahibi oldu. Sektördeki yoğun üretim sürecinde zaman zaman Bülent Oran ve Ertem Göreç gibi usta isimlerle ortak çalışmalara imza attı. Sinema tarihinde önemli bir iz bırakan Erdoğan Tünaş, Bülent Oran ve Safa Önal üçlüsü, toplamda iki binin üzerinde senaryoya imza atarak Yeşilçam'ın omurgasını oluşturdular. Önal'ın sinema dünyasındaki bu benzersiz ağırlığı, sektör içinde 'Kitapsız ilim, Safa'sız film olmaz!' şeklinde meşhur bir deyimin doğmasına yol açtı. Sanatçı, mesleğinin zorluklarını TRT'ye verdiği bir röportajda, senaryo yazarlarının sinemanın en yalnız insanları olduğunu belirterek, bu işi ancak büyük bir sevgi ve özveriyle yapabileceğini vurgulamıştı.
Yönetmenlik Deneyimleri, Fotoromanlar ve Eleştiriler
Özel hayatında iki kez evlenip boşanan Safa Önal, 1973 yılında yönetmenliğe adım attı. Çalışmaları sadece beyaz perdeyle sınırlı kalmayan yazar, sanat yaşamı boyunca şu alanlarda yoğunlaştı:
- Sinema filmleri için yazdığı yüzlerce özgün senaryo,
- Kendisi yönetmen koltoğuna oturarak çektiği kırka yakın film,
- Dönemin popüler dergilerinde yayımlanan fotoromanlar ve televizyon dizileri.
Bu fotoromanlar arasında başrollerini Türkan Şoray ve Cihan Ünal'ın paylaştığı Beyaz Şemsiye adlı yapım büyük bir popülarite kazandı. İlerleyen yıllarda televizyon dünyasına da adım atarak pek çok popüler dizi projesinin senaryosunu kaleme alan yazar, bazı dönemlerde ise yazdığı benzer senaryoları birkaç yıl arayla farklı filmler için yeniden satması sebebiyle eleştirilere maruz kaldı. Dönemin ünlü oyuncularından Aydemir Akbaş da bu konuya değinmişti. Akbaş, Yeşilçam'da senaristlerin en az kazanan kesim olduğunu belirtmiştir. Ona göre, bir senaristin geçinebilmek için yılda en az 10 senaryo yazması gerekiyordu. Bu yüzden eski senaryoların yeni yıldızlarla yeniden çekilmesi o dönemin ekonomik koşullarında bir zorunluluktu.
Son Yılları ve Vedası
Kariyerinin son dönemine kadar üretmeye devam eden usta sanatçı, 2007 yılında yönettiği son sinema filminin ardından yönetmenlik kariyerini noktaladı. Hayatının geri kalanında televizyon projeleri ve yazarlıkla mesleğini sürdüren Safa Önal, 30 Temmuz 2023 tarihinde, 92 yaşındayken aramızdan ayrıldı. Cenazesi Feriköy Mezarlığı'na defnedildi. Geriye devasa bir külliyat kaldı. Safa Önal, Yeşilçam'ın efsanevi figürleri arasındaki yerini korumaktadır.