Türk sinema tarihine adını altın harflerle yazdıran efsanevi senarist, yönetmen ve yazar Safa Önal, 17 Aralık 1931 tarihinde babasının memuriyeti dolayısıyla Nevşehir'in Avanos ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. 92 yıllık ömrüne yþczlerce sinema yapıtı sığdıran usta sanatçı, 30 Temmuz 2023 tarihinde İstanbul'da hayata veda etti. Türk beyaz perdesinin en verimli dönemlerine yön veren yazar, arkasında devasa bir kültürel miras bıraktı. O, Yeşilçam'ın altın yıllarını şekillendiren en önemli mimarlardan biri olarak kabul görmektedir.
Bürokrat Bir Aileden Sanat Dünyasına Geçiş
Nihal ve Fahrettin Önal çiftinin ilk çocuğu olarak hayata başlayan Safa Önal, çocukluk yıllarında bürokrasinin içinde büyüdü. Babasının kaymakamlık, valilik ve belediye başkanlığı görevleri nedeniyle farklı bölgeleri görme fırsatı buldu. Önal ailesi, İstanbul'un seçkin semtlerinden olan Maçka'daki meşhur Maçka Palas apartmanında ikamet ediyordu. Sanatçının kardeşi ise radyoculuk dünyasında 'çikolata sesli sunucu' olarak şöhret kazanan Sezen Cumhur Önal'dı. Eğitim hayatına Nişantaşı Ortaokulu'nda devam eden Önal, ardından köklü eğitim kurumlarından Haydarpaşa Lisesi'ni başarıyla tamamladı. Edebiyata ve yazıya olan ilgisi henüz lise yıllarından önce, 1945 yılında kaleme aldığı kısa öykülerle başladı. Yazdığı bu hikayeleri daha sonra 'Dünyanın En Güzel Gemisi' başlığı altında kitaplaştırarak okurlarla buluşturdu. Yazarlık serüvenini farklı kulvarlara da taşıyarak çeşitli popüler dergilerde aktif olarak görev aldı. Sanatçı, sinemaya tamamen yönelmeden önce 1961 yılına kadar aktif gazetecilik mesleğini de sürdürdü.
Yeşilçam'da Kırılması Güç Bir Dünya Rekoru
Safa Önal, Yeşilçam sineması ile ilk temasını 1953 senesinde yazdığı 'Kanlı Para' filminin senaryosuyla gerçekleştirdi. Bu başlangıç, onun ömrünün yarım asırdan fazlasını adayacağı sinema kariyerinin de ilk adımıydı. Sanatçı, üretkenliği sayesinde sinema tarihine geçecek benzersiz bir başarıya ulaştı. Filme çekilmiş tam 395 senaryosu bulunuyordu. Bu olağanüstü sayı, 2005 yılında Guinness Rekorlar Kitabı tarafından tescil edilerek bir dünya rekoru olarak kayıtlara geçti. Önal, dünyada en çok senaryosu filme aktarılan yazar unvanını gururla taşıdı. Yeşilçam'ın en parlak dönemlerinde ürettiği 'Vesikalı Yarim', 'Dila Hanım', 'Tatar Ramazan' ve 'Doktor Civanım' gibi yapıtlar, Türk sinemasının kült klasikleri arasına girdi. Yazarlık yeteneğinin yanı sıra yönetmen koltuğuna da oturan usta isim, 1969 yılında 'İnleyen Nağmeler' filmiyle bu alandaki ilk deneyimini yaşadı. 1973 yılından itibaren yönetmenliğe ağırlık vererek 40'a yakın film yönetti. Sanat hayatında fotoroman senaryoları da yazan Önal'ın en meşhur çalışması, Türkan Şoray ve Cihan Ünal'ın başrollerini paylaştığı 'Beyaz Şemsiye' oldu. Son filmini 2007 yılında çeken sanatçı, bu yapımla birlikte yönetmenlik kariyerine nokta koydu. Sinema emekçilerinin örgütlenmesinde de rol oynayan usta yazar, Senaryo Yazarları Derneği'nin (Sen-Der) hem kurucu üyeliğini hem de başkanlık görevini uzun yıllar yürüttü.
Kült Eserler, Aldığı Ödüller ve Vedası
Safa Önal, edebi eserleri sinemaya aktarma konusunda da usta bir köprü oldu. Sait Faik Abasıyanık'ın 1952 yılında basılan ünlü eseri 'Medar-ı Maişet Motoru'ndan ilham alarak 2015 yılında 'İkimize Bir Dünya' filminin senaryosunu hazırladı. Yılmaz Atadeniz'in yaptığı bu anlamlı filmde Yağmur Aydan, Erkan Meriç, Köksal Engür, Mazlum Kiper ve Güner Özkul gibi kıymetli oyuncular rol üstlendi. Sinemaya verdiği büyük katkılar Önal'a pek çok önemli ödül kazandırdı. Bu kapsamda usta isim, 1969 yılındaki 1. Adana Altın Koza Film Şenliği'nde 'Menekşe Gözler' filminin senaryosuyla 'En İyi Senaryo' ödülüne layık görüldü. Kariyerinin ilerleyen yıllarında ise, 2008 yılında gerçekleştirilen 3. Dadaş Film Festivali'nde kendisine 'Onur Ödülü' takdim edildi. Özel yaşamında iki defa evlilik yapıp boşanan usta senaristin bu evliliklerinden Umut isminde bir oğlu bulunmaktadır. Ömrünün son dönemini İstanbul'da geçiren ve 92 yaşında aramızdan ayrılan Safa Önal, geride bıraktığı yþczlerce unutulmaz yapıtla sinemaseverlerin hafızalarında yaşamaya devam ediyor.
Yönettiği Önemli Sinema Filmleri
- Yüzyıllık Çınar (2013)
- Hicran Sokağı (2007)
- Gazeteci Yazarını Arıyor (2000)
- Yalı (1990)
- Vur Hançerini Kadınım (1987)
- Hikayelerden Biri (1980)
- Küçük Ev (1977)
- Aşk Dediğin Laf Değildir (1976)
- İnleyen Nağmeler (1969)
Senaryosunu Kaleme Aldığı Kült Eserler
- İkimize Bir Dünya (2015)
- Tövbe (2006)
- Aşkımızda Ölüm Var (2004)
- Papatya ile Karabiber (2002)
- Yaz Gülü (2002)
- Berivan (2002)
- Yapayalnız (2001)
- Zehirli Çiçek (2000)
- Tatar Ramazan (1990)
- Vesikalı Yarim (1968)
- Ah Güzel İstanbul (1966)
- Kanlı Para (1953)