Hayatı
Sadık Hidayet (Farsça: صادق هدایت), 17 Şubat 1903'te Tahran'da doğdu ve bu kentteki Fransız Lisesi'nde okudu. 1925'te öğrenimini sürdürmek için Avrupa'ya gitti. Bir süre diş hekimliğiyle ilgilendi, ardından mühendislik okumak için bundan vazgeçti. Fransa ve Belçika'da geçirdiği dört yılın sonunda İran'a döndü ve kısa sürelerle çeşitli işlerde çalıştı. İlk hikâyelerini Paris'teyken yazdı. 1936'da Hindistan'a giderek Sanskritçe öğrendi; orada Budizm'i inceledi ve Buda'ya ait bazı yazıları Farsçaya çevirdi.
Edebî Kişiliği ve Eserleri
Hidayet, yaşamını Batı edebiyatı çalışmalarına ve İran tarihi ile folklorunu araştırmaya adadı. En çok Guy de Maupassant, Çehov, Rilke, Edgar Allan Poe ve Kafka'nın eserleriyle ilgilendi. Çok sayıda hikâye, kısa roman, iki tarihî dram, bir oyun, bir seyahatname ile bir dizi yergili komedi ve taslak yazdı. Edebiyat eleştirileri, İran folkloru üzerine araştırmaları ve Orta Farsça ile Fransızcadan çevirileri de vardır. İran dilini ve edebiyatını uluslararası çağdaş edebiyatın bir parçası hâline getiren yazar olarak kabul edilir.
En tanınmış eseri 1937'de Bombay'da yayımlanan Kör Baykuş'tur. Öykü kitapları arasında Diri Gömülen (1930), Moğol Gölgesi (1931), Üç Damla Kan (1932), Aylak Köpek (1942) ve Hacı Ağa (1945) bulunur. Oyunları arasında Sâsân Kızı Pervin (1930) ve Mâzyâr (1933), seyahatnamelerinden biri ise Isfahan: Cihan'ın Yarısı'dır (1931).
Toplumsal Eleştirisi
Sonraki yıllarda dönemin sosyo-politik sorunlarının da etkisiyle, İran'ın gerilemesinin nedeni olarak gördüğü monarşiyi ve ruhban sınıfını yoğun biçimde eleştirmeye başladı. Eserlerinde bu iki kurumun kötüye kullanımlarının, İran halkının sağırlığının ve körlüğünün sebebi olduğunu göstermeye çalıştı. Özellikle çağdaşlarına yabancılaşan Hidayet, son eseri Kafka'nın Mesajı'nda ancak ayrımcılık ve baskı sonucunda yaşanabilecek bir melankoli, umutsuzluk ve ölüm hâlinden söz eder. Beethoven ve Çaykovski dinlemeyi seven yazar, resimle de uğraştı; günümüze ulaşan resimleri Hassan Qa'emian tarafından bir araya getirildi.
Ölümü
Yirmi beş yıllık arkadaşı Bozorg Alevi'nin anlatımına göre Hidayet, Paris'te uzun süre havagazlı bir apartman aradı ve Championnet caddesinde buldu. 9 Nisan 1951'de dairesine kapanıp gaz musluğunu açtı. Ertesi gün ziyaretine gelen bir dostu onu mutfakta yerde yatarken buldu. Yazar, Père Lachaise Mezarlığı'nda gömülüdür.
Yasaklar
Eserleri Avrupa'daki bazı politik İslamcı çevrelerden yoğun eleştiri aldı; birçok romanı, özellikle Hacı Ağa, Fransa'daki kitapçılarda ve kütüphanelerde artık bulunamamaktadır. Kör Baykuş ve Hacı Ağa, 2005'teki 18. Uluslararası Tahran Kitap Fuarı'nda yasaklandı. Kasım 2006 itibarıyla tüm eserleri İran'da yasaklı durumdadır.
Benzer kişiler
- Cassandra Clare (Yazar · Tahran)
- Muhammed Musaddık (Yazar · Tahran)
- Jale Sancak (Yazar)
- Bilge Karasu (Yazar)
- Cemal Süreya (Yazar)
- Fatma Aliye Topuz (Yazar)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Sadık Hidayet maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.