Cumhuriyet'in yetiştirdiği en önemli ve aydınlık simalardan biri olan, öğretmenlik mesleğinden gazete sahipliğine, etkin cemiyet yöneticiliğinden Türkiye Büyük Millet Meclisi milletvekilliğine uzanan son derece çok yönlü ve dolu dolu bir yaşam serüveniyle tanınan Rıza Ilıman, 1934 yılında dünyaya geldi. Ülkenin dönemsel eğitim hamlelerinin merkezinde yer alarak basın ve siyaset dünyasında derin izler bırakan Ilıman, 18 Mayıs 2014 tarihinde Çorum'da vefat etti. Meslek hayatı boyunca toplumsal kalkınmayı, eğitimi ve mesleki dayanışmayı önceleyen çalışmalar yürüttü. Hem yerel basında hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) çatısı altında hemşehrilerinin ve ülkesinin sesi olmayı başardı. Bu öncü kişilik, arkasında zengin bir kültür ve mücadele mirası bırakarak ebediyete göçtü.
Köy Enstitülerinden Sınıf Kürsülerine Uzanan Yolculuk
Rıza Ilıman'ın entelektüel kimliğinin harcı, Türkiye eğitim tarihinin en prestijli kurumlarında karıldı. Gençlik yıllarında eğitim ordusuna katılmak için adım atan Ilıman, eşsiz eğitim modelleri sunan Akpınar Köy Enstitüsü bünyesinden mezun oldu. Buradan aldığı uygulamalı ve toplumsal eğitim bilincini, daha sonra eğitim alanındaki yetkinliğini pekiştireceği Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü diploması ile taçlandırdı. Bu iki seçkin kurum, onun ileriki yaşamında hem iyi bir öğretici hem de güçlü bir lider olmasını sağladı.
Mezuniyetinin ardından Anadolu'nun farklı bölgelerinde görev alan Rıza Ilıman, kürsüler arkasında çok sayıda öğrenci yetiştirdi. Mesleki yaşamına Çorum Merkez Köyleri İlkokulu öğretmeni olarak başladı. Genç dimağlara bilgi aşılama mücadelesi, onu sırasıyla Suşehri Lisesi, Çorum Ortaokulu ve Merzifon Ticaret Lisesi sınıflarına taşıdı. Eğitim alanındaki başarıları ve idari yeteneği sayesinde Sungurlu Lisesi'nde okul müdürü olarak yöneticilik sorumluluğunu da üstlendi. Sınıfta başlayan bu öğretme aşkı, zamanla tüm topluma ulaşacak bir yazarlık ve yayıncılık serüvenine dönüşecekti.
Çorum Basınında İlklerin İsmi ve Sivil Toplum Öncülüğü
Sadece okul sınırlarında kalmayan Ilıman, kentin kültür ve haber dünyasına da yön verdi. Ülkenin yerel yayıncılık geleneğine güç katan Çorum Gazetesi'nin hem sahipliğini üstlendi hem de köşe yazıları kaleme aldı. Buradaki yayıncılık faaliyetleri, onu kent tarihinde çok özel bir konuma yükseltti. Ilıman, Çorum basın camiasında ilk kez sarı basın kartı taşıma unvanına erişen gazeteci oldu. Yazdığı özgür makalelerle yerel halkın sorunlarını dış dünyaya duyurdu. Kamuoyunu aydınlatma misyonuyla yürüttüğü bu görev, onu toplumsal muhalefetin ve sivil dayanışmanın odağı haline getirdi.
Toplumsal kalkınmanın ve hak arama mücadelesinin ancak örgütlü bir birliktelik sayesinde başarıya ulaşabileceğine yürekten inanan Rıza Ilıman, yaşamı boyunca çok sayıda dernek ile vakfın kuruluşunda bizzat öncülük ve mimarlık yaptı. Eğitimcilerin ve gazetecilerin haklarını savunmak adına aktif çalıştı. Kurucusu olduğu veya başkanlık düzeyinde yönettiği kuruluşlar toplumsal dayanışmayı yüceltti. Onun öncülük ettiği ve yönettiği bu değerli yapılar şunlardır:
- TÖS (Türkiye Öğretmenler Sendikası)
- TÖB-DER (Tüm Öğretmenlerin Birleşme ve Dayanışma Derneği)
- Çorum Gazeteciler Cemiyeti
- İnsan Hakları Derneği
- Halkevleri ve Halkevleri Vakfı
- Çağdaş Gazeteciler Derneği
- Ulusal Eğitim Derneği
- Çorum Eğitim Kültür ve Sağlık Vakfı
Parlamento Yılları ve Bıraktığı İz
Sivil toplumda ve eğitim camiasında yürüttüğü başarılı yöneticilik, Rıza Ilıman'ın yollarını ulusal siyasete yönlendirdi. Kentinin ve ülkesinin geleceğine doğrudan etki etmek isteyen deneyimli eğitimçi, TBMM XVIII. Dönem Çorum Milletvekili seçildi. Meclis sıralarında ülke genelindeki eğitim meseleleri ile yerel taleplerin doğrudan takipçisi oldu. Milletvekilliği yaptığı o verimli dönemde de tıpkı öğretmenlik yaptığı eski sınıflarında ve basın faaliyeti yürüttüğü yerel gazete koridorlarında olduğu gibi, her zaman son derece ilkeli, birleştirici ve evrensel hakları gözeten tavrından en ufak bir taviz dahi vermedi. Bu yönüyle halkın sevgisini ve saygısını derinden kazanmayı başardı.
Siyasi ve mesleki yoğunluklarının ortasında aile yaşantısına da her zaman büyük önem veren Ilıman, evli ve üç çocuk babasıydı. Hayat arkadaşı ve çocuklarıyla birlikte huzurlu bir ömür sürdü. Arkasında bıraktığı değerli sivil toplum örgütleri ve basın eserleri, günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Çorum'da ilklerin arasında yer alan bu önemli devlet adamı, eğitim, siyaset ve basın üçgeninde sergilediği örnek duruşuyla her zaman hatırlanacaktır.