Mehmet Ratip Burak, 1904 yılında İstanbul’da dünyaya gözlerini açan, Türk karikatür sanatının ve çizgi roman dünyasının en önemli öncülerinden biridir. Genç yaşta Heybeliada Yüksek Denizcilik Okulu’ndan mezun olmasına rağmen, içindeki sanat aşkının peşinden giderek fırçasıyla toplumsal eleştiriler yapmıştır. İsmet İnönü’nün sağladığı özel destekle Paris’te resim eğitimi almış, yurda dönünce de basın dünyasının en aktif çizerlerinden biri haline gelmiştir. Hem İstanbul hem de Ankara merkezli çalışmalarıyla ülkenin politik atmosferini çizgilerine taşıyan sanatıtçı, 28 Ekim 1977’de doğduğu şehirde hayata veda etmiştir.
Denizcilikten Sanatın Zirvesine Uzanan Yolculuk
Mehmet Ratip Burak, sanat dışı bir alanda eğitim alarak hayata başladı. Heybeliada'da yer alan Yüksek Denizcilik Okulu’nu 1921 yılında başarıyla tamamladı. Ancak onun asıl tutkusu her zaman çizgiler olmuştur. Mezuniyetinden hemen bir yıl sonra, 1922 yılında ilk karikatürlerini dönemin popüler mizah dergisi Aydede bünyesinde yayımlayarak profesyonel dünyaya ilk adımını attı.
Bu erken başarıları, onun yeteneğinin fark edilmesini sağladı. Dönemin kudretli devlet adamı İsmet İnönü’nün kişisel himayesi ve desteğiyle 1926 yılında Fransa'nın yolunu tuttu. Şehri Paris'te iki yıl boyunca resim eğitimi görerek estetik bakış açısını geliştirdi. 1928 yılında ülkeye döndükten sonra bir yandan genç dimağlara resim öğretmenliği yaparken, diğer yandan da basın organlarında çizerlik yapmayı sürdürdü. Bu dönemde özellikle Fransızca olarak yayınlanan P'st dergisinde çizdiği eserler, onun ilk profesyonel basın tecrübeleri arasında yerini aldı.
Ankara Yılları ve Politik Çizgiler
Sanatının olgunlaşma evresinde, 1936 yılında yeni başkent Ankara’ya yerleşti. Burada çeşitli resmi dairelerde ressam kimliğiyle çalışırken, aynı zamanda Ulus gazetesinde yayımlanan keskin karikatürleriyle kamuoyunun dikkatini çekti. Ankara’da geçirdiği verimli on dört yılın ardından, 1950 yılında tekrar eski yuvası olan İstanbul’a geri döndü ve dönemin etkili basın kuruluşu Hürriyet gazetesinde çizer olarak çalışmaya başladı.
Kendi basın organını oluşturmak isteyen Burak, Halk adı altında bağımsız bir gazete çıkarma girişiminde bulundu. Ne var ki bu yayın hayatı çok kısa ömürlü oldu. Gazetede yayımlanan sert siyasi eleştiri içerikli bir karikatürü nedeniyle, 1956 yılında mahkeme tarafından 16 ay hapis cezasına çarptırıldı. Bu zorlu tecrübe onun çizgilerindeki muhalif duruşu daha da pekiştirdi.
Meclis Kürsüsünden Son Çizgilere
Hapis yıllarından sonra hayatına aktif politika dahil oldu. 6 Ocak 1961 ile 15 Ekim 1961 tarihleri arasında Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciliği görevini yürüttü. Ardından yapılan genel seçimlerle Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne adım atarak, 1. (XII) Dönem İstanbul Milletvekili sıfatıyla halkı temsil etti. Siyasi çalışmalarını tamamladıktan sonra yeniden en büyük aşkı olan sanata döndü. Hayatının son dönemlerinde Akşam ve Yeni İstanbul gazeteleri için popüler çizgiler üretti. Gazeteler için hazırladığı bu özgün çizgi roman serileri büyük ilgi topladı. Ülke çapında beğeni kazanan bazı seçkin eserleri daha sonra kitap haline getirilerek ölümsüzleştirildi.
Sanatının farklı dönemlerinde çalıştığı ve eserlerini yayımladığı en bilinen basın organları şunlardır:
- Karikatür sanatına ilk adımını attığı popüler mizah dergisi Aydede
- Fransızca yayınlanan ve ilk profesyonel deneyimlerini kazandığı P'st dergisi
- Ankara'da yaşadığı yıllarda çalıştığı resmi kurumlar dışında çizdiği Ulus gazetesi
- İstanbul’a geri döndüğünde kadrosuna katıldığı büyük yayın organı Hürriyet
- Kendi çabalarıyla kurduğu fakat ceza almasına zemin hazırlayan kısa ömürlü Halk gazetesi
- Kariyerinin son yıllarında özgün çizgi roman serilerini sunduğu Akşam ve Yeni İstanbul gazeteleri