Mustafa Rahmi Arslan (veya bilinen diğer adıyla Evrenoszade Rahmi Bey), 28 Haziran 1874 tarihinde Selanik'te dünyaya gelmiş, I. Dünya Savaşı'nın çalkantılı yıllarında Aydın Vilayeti Valisi olarak görev yapmış seçkin bir Türk devlet adamı ve siyasetçidir. Köklü Evrenos ailesinin bir ferdi olarak Selanik'te doğan Rahmi Bey, ilk ve orta öğrenimini yine bu tarihi şehirde tamamlamıştır. Ardından yükseköğrenim için İstanbul'a giderek hukuk alanında eğitim almaya başlamıştır. Eğitim hayatının son döneminde İttihatçılarla ilişkisi yüzünden cemiyet üyeliğiyle suçlandı. Suçlama nedeniyle bir süre cezaevinde yattı. Genç yaşta göğüslediği bu zorluklar, onun ilerleyen yıllardaki siyasi kariyerinin ve vatanperver duruşunun adeta bir habercisi olmuştur.
Meşrutiyet Dönemi ve Siyasi Mücadeleler
Hapis hayatının ardından ülkenin kaderini değiştiren II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte aktif siyasete atılan Rahmi Bey, kısa sürede Selanik'in en etkili isimlerinden biri haline gelmiştir. 1908 ve 1912 yıllarında gerçekleştirilen meclis seçimlerinde, doğup büyüdüğü toprakları temsil etmek üzere Selanik mebusu seçilerek Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda görev almıştır. Parlamentodaki çalışmalarıyla dikkat çeken siyasetçi, 1913 yılında Aydın Valiliği görevine getirilmiştir. Bu atama, Balkan Savaşları'nın hemen ardından gerçekleşmiştir. Vali olarak görev yaptığı bu dönemde, bölgenin asayişini sağlamak ve savaşın etkilerini en aza indirmek için büyük çaba harcamıştır. 1917 yılında ise yeniden İstanbul'a dönmüştür.
İşgal Dönemi, Malta Sürgünü ve Esaret Yılları
I. Dünya Savaşı'nın Osmanlı İmparatorluğu aleyhine sonuçlanması ve Mondros Mütarekesi'nin imzalanması, Rahmi Bey için de oldukça karanlık bir dönemin kapısını aralamıştır. İstanbul işgal edilince Bekirağa Bölüğü'nde tutuklu kaldı. Çok geçmeden, İngiliz işgal kuvvetlerinin kararıyla vatan topraklarından koparılarak aralarında devlet adamı, yazar ve askerlerin de bulunduğu 144 kişilik kafileyle birlikte Malta adasındaki Polverista kampına sürgün edilmiştir. Bu zorlu esaret günlerinde ailesi de büyük bir dram yaşamıştır. Milli Mücadele döneminin önemli figürlerinden Çerkez Ethem ve Kuşçubaşı Eşref, Rahmi Bey'in oğlu Alparslan'ı kaçırmış ve ancak talep ettikleri fidyenin ödenmesi üzerine serbest bırakmışlardır. Bu sarsıcı olaya rağmen dik duruşunu bozmayan eski vali, 1921 yılında İngiliz esirlerle yapılan mübadele anlaşmasına kadar Malta'da sürgün hayatı yaşamaya devam etmiştir.
Cumhuriyet Yılları ve Devlet Adamının Mirası
Mübadele sonrasında özgürlüğüne kavuşarak Türkiye'ye dönen Rahmi Bey, siyaset sahnesinden bir adım geri çekilerek ticaret hayatına atılmıştır. Ülkenin kalkınma mücadelesine bu kez iktisadi alanda katkı sunmaya gayret etmiştir. 1934 yılında yürürlüğe giren Soyadı Kanunu ile birlikte "Arslan" soyadını alarak yaşamını Mustafa Rahmi Arslan olarak sürdürmüştür. Özel hayatında ise Mehmed Ali Paşa'nın kızı Hayriye ile Hüseyin Hüsnü Paşa'nın evliliğinden dünyaya gelen Nimet Hanım ile hayatını birleştirmiştir. Hayatının son yıllarını İstanbul'da geçiren Arslan, 7 Temmuz 1947 tarihinde hayata gözlerini yummuş ve Feriköy Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Vefatından uzun yıllar sonra dahi adı saygıyla anılmaya devam eden devlet adamının aziz hatırasını yaşatmak için çeşitli adımlar atılmıştır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen bazı önemli gelişmeler şunlardır:
- İzmir'in Buca ilçesinde 1956 yılında eğitim öğretime açılan okula Vali Rahmi Bey İlkokulu adı verilmiştir.
- Buca ilçesindeki büyük bir mahalleye Vali Rahmi Bey Mahallesi ismi verilerek adı ölümsüzleştirilmiştir.
- Vefatından tam 62 yıl sonra, torunu Melekşah Arslan'ın başvurusu ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin onayıyla kabri Feriköy Mezarlığı'ndan alınarak eniştesi Mithat Şükrü Bleda'nın da yattığı Abide-i Hürriyet'e nakledilmiştir.