Dimitri İvanoviç Mendeleev, 8 Şubat 1834’da Tobolsk, Sibirya’da dünyaya gelen Rus kimyager ve mucittir. On yedi kardeşin en küçüğü olarak büyüyen Mendeleev, bilim tarihine geçen en büyük keşifleri arasında gösterilen Periyodik Tablo’yu oluşturarak kimya disiplinini köklü biçimde dönüştürmüştür. Bu tablo, yalnızca bilinen elementleri sıralamakla kalmamış; o dönemde henüz keşedilmemiş elementlerin varlığını ve olası özelliklerini öngörme imkânı sunmuştur.
Eğitim ve Gelişim Yılları
Babasının erken yaşta hayatını kaybetmesi, Mendeleev’in yaşamında belirleyici bir kırılma noktası oldu. Annesi, oğluna daha iyi bir eğitim sağlamak amacıyla onu batıya taşıdı; aile 1849’da St. Petersburg’a yerleşti. Genç Mendeleev, burada Main Pedagogical Institute’e kabul edildi. Mezuniyetinin hemen ardından tüberklose yakalandı; sağlığı nedeniyle Kırım Yarımadası’na geçmek zorunda kaldı. Simferopol Lisesi’nde bilim şefi olarak görev yaptığı bu dönem, hastalığını atlatıp 1857’de St. Petersburg’a dönmesiyle kapandı.
1859–1861 yılları arasında sıvıların kılcallığı ve spektroskopi üzerine araştırmalar yürüttü. 1861’de spektroskop konusunda yazdığı ilk kitabı bilim çevrelerinde dikkat çekti. 1862’de Feozva Nikitichna ile evlenen Mendeleev, ertesi yıl St. Petersburg Technological Institute ile St. Petersburg Üniversitesi’nde kimya profesörüne atandı. Bu görevi dört yıl sürdürdü; ardından uluslararası araştırma ortamlarında çalışmak üzere Fransa ve Almanya’ya gitti. Bu ziyaretler sırasında Avogadro Hipotezi üzerine yürütülen tartışmalara katıldı.
Periyodik Tablonun Doğuşu
St. Petersburg Üniversitesi’ndeki profesörlük döneminde elementler arasındaki düzenli ilişkileri sistematik biçimde inceledi. Bu çalışmalar, Periyodik Cetvel’in ortaya çıkmasıyla sonuçlandı. Tablodaki bazı hücreleri bilerek boş bırakarak, henüz keşedilmemiş elementlerin varlığını öngördü ve bu elementlerin kimyasal özelliklerini ayrıntılı olarak tanımladı. Tahminlerin doğruluğu kısa süre içinde tescillendi: öngörülen elementlerin birkaçı, ölümünden önce laboratuvarlarda keşedildi. Tablonun yayımlandığı sırada yalnızca 63 element biliniyordu; Mendeleev’in vefatının ardından bu sayı 86’ya ulaştı ve çalışmalarının önemi bir kez daha açıkça ortaya çıktı.
Petrol, Fizikokimya ve Mirası
Bilimsel ilgisi kimyanın ötesine uzandı. Pennsylvania’ya yaptığı ziyarette Amerika’nın ilk petrol kuyusunu yerinde inceledi; Rusya’ya dönüşünde yeni bir ticari damıtma yöntemi geliştirerek Rusya’nın ilk petrol rafinerisinin kurulmasına katkı sağladı. İzomorfizm üzerine yürüttüğü araştırmalar jeokimyanın şekillenmesine zemin hazırlarken, hidrat teorisi de onu önemli bir fizikokimyacı olarak konumlandırdı. Bilim dünyasına bıraktığı eserler arasında Kimyanın İlkeleri adlı yapıtı öne çıkar. 2 Şubat 1907’de St. Petersburg’ta grip nedeniyle 73 yaşında hayatını kaybetti. Vefatının ardından Ay’daki bir kratere ve periyodik tablonun 101 numaralı elementine (Mendelevyum) adı verildi; bu, bilim tarihinin en kalıcı onurlandırmalarından biri olarak kabul edilmektedir.