Türk tiyatro dünyasının en önemli figürlerinden biri olan Özdemir Nutku; akademisyen, yazar, eleştirmen, yönetmen ve oyuncu kimliğiyle sahnelerin gelişimine devasa katkılar sundu. 12 Ocak 1931 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açan bu değerli bilim insanı, ömrünün son anına dek tiyatro sanatının kurumsallaşması ve bilimselleşmesi adına durmaksızın çalıştı. Sanata ve eğitime adadığı ömrünü 8 Kasım 2019 tarihinde İzmir'de noktalayan usta isim, arkasında binlerce öğrenci ve devasa bir kütüphane dolusu eser bıraktı.
Robert Kolej'den Almanya'ya Uzanan Eğitim Yılları
Özdemir Nutku, ilkokul eğitimini tamamladıktan sonra 1942 yılında Robert Kolej'e adım atarak eğitim hayatında yeni bir sayfa açtı. Orta öğrenimini bu köklü kurumda sürdüren Nutku, 1950 senesinde başarıyla mezun oldu ve B.A. derecesini aldı. Onun tiyatroya olan büyük tutkusunun tohumları da Robert Kolej'deki öğrencilik yıllarında filizlenmeye başladı. Okulun aktif Temsil Kolu bünyesinde yer alarak amatör düzeyde çeşitli sahne rollerini üstlendi. Sahne tozunu ilk kez bu yıllarda yutan Nutku, kısa süre sonra profesyonelliğe adım attı. 1946 senesinde Kadıköy Süreyya Sineması'nda izleyiciyle buluşan Franz Lehar imzalı Tarla Kuşu operetindeki rolüyle ilk profesyonel oyunculuk deneyimini kazandı. Sanatla iç içe geçen bu sürecin ardından akademik derinlik kazanmak amacıyla 1952 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Kürsüsü'ne kaydoldu. Buradaki eğitimini 1956 yılında tamamlayarak mezuniyet diplomasını aldı. Eğitim tutkusu onu aynı yıl yurt dışına yönlendirdi. Almanya'ya giderek Göttingen kentindeki Georg-August Üniversitesi Tiyatro Bölümü'ne kabul edildi. Göttingen Devlet Tiyatrosu Sanat Yönetmeni Heinz Hilpert'in yanında tam üç yıl süresince asistanlık yaptı. Bu kıymetli süreçte edindiği tecrübeleri pratiğe dökerek Almanya'nın farklı özel tiyatrolarında çeşitli oyunları başarıyla sahneye koydu.
Akademide Bir Öncü: Kürsüler ve Sahnelemeler
1959 yılında Türkiye'ye dönen Özdemir Nutku, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Enstitüsü bünyesinde asistan olarak göreve başladı. Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanan Nutku, 1961'de doktor unvanını aldı, 1967'de doçentliğe yükseldi ve nihayet 1974'te profesörlük unvanına ulaştı. Bilgi birikimini ve vizyonunu başka şehirlere taşımak amacıyla 1976 yılında Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde yepyeni bir Tiyatro Bölümü kurdu. Bu kıymetli girişim, bölgedeki akademik tiyatro eğitiminin temeli oldu. Kurucusu olduğu bu değerli eğitim yuvası, ilerleyen dönemde Dokuz Eylül Üniversitesi'ne bağlandı. Nutku, ismi 'Sahne ve Görüntü Sanatları Bölümü' olarak değiştirilen bu birimin başkanlığını çok uzun yıllar boyunca büyük bir özveriyle sürdürdü. Akademisyen kimliğinin yanı sıra sahne uygulamasından hiç kopmayan usta isim, Sahneleme dersi eğitmeni olarak altmışı aşkın tiyatro oyununu yönetti ve sahneye koydu. Öğrencilerini sahnede bizzat eğiterek pratikle teoriyi birleştirdi.
Çok yönlü bir sanat insanı olan Özdemir Nutku, yaşamı boyunca tiyatro dünyasında şu alanlarda derin izler bıraktı:
- Akademik bir disiplin olarak tiyatroyu inceleyen tiyatro bilimci,
- Altmışı aşkın oyunu izleyiciyle buluşturan üretken bir yönetmen,
- Sahnenin nabzını tutan ve fikir üreten bir yazar ile eleştirmen.
Ödüllerle Dolu Bir Miras
Özdemir Nutku, yaşamı boyunca tiyatro literatürüne devasa katkılar sağladı. Farklı dergilerde ve yayın organlarında basılmış iki bine yakın akademik ve eleştirel makalesi bulunmaktadır. Tiyatro sanatına sunduğu bu benzersiz katkıların yanı sıra, uluslararası tiyatro festivallerinde gerçekleştirdiği başarılı yönetmenlik çalışmaları ve özgün tiyatro yazarlığı sayesinde çok sayıda saygın ödüle layık görüldü. Onun sanata sunduğu hizmetler, vefatının ardından da yaşatılmaya devam ediyor. 8 Kasım 2019 tarihinde geçirdiği kalp yetmezliği sonucu yaşama gözlerini yuman bu duayen ismin anısına, günümüde Ege Tiyatrolar Birliği tarafından her yıl prestijli tiyatro ödülleri verilmektedir. Nutku'nun geride bıraktığı bu büyük miras, yeni nesil tiyatrocuların ve sanatçıların yolunu aydınlatmayı sürdürüyor.