Yakın dönemin en çok konuşulan siyasi figürlerinden biri olan eski PKK liderlerinden Kürt politikacı Osman Öcalan, 1958 yılında Şanlıurfa'da doğmuş ve 15 Kasım 2021 tarihinde Erbil'de hayatını kaybetmiştir. Örgütteki uzun yıllara dayanan faaliyetlerinin ardından ideolojik fikir ayrılıkları yaşayarak ayrılan Öcalan, bu süreçte kurduğu yeni siyasi partiler ve yaptığı açıklamalarla öne çıkmıştır. Yaşamı boyunca bölgesel siyasetin ve örgüt içi çatışmaların tam merkezinde yer alan bu isim, özellikle son yıllarındaki televizyon programı değerlendirmeleriyle Türkiye'de geniş yankı uyandırmıştır.
Gençlik Yılları ve Örgüt İçindeki Yükselişi
Osman Öcalan, 1978 yılında kurulan örgütün saflarına katılmadan önce iki yıl boyunca Libya'da ikamet etti. Buradaki öğretmen eğitim kolejinde mesleki eğitim gören Öcalan, ardından örgütsel faaliyetlerine hız verdi. Kısa sürede yükselerek 1986 senesinde merkez komite üyeliğine getirildi. 1990'lı yıllara gelindiğinde ise üst düzey komiteye dahil olarak örgütün fiili komutan yardımcısı konumuna ulaştı. Ancak bu hızlı yükseliş, beraberinde derin fikir ayrılıklarını ve iç çatışmaları da getirdi. Örgüt içinde Ferhat kod adını kullanan Öcalan, 1992 yılında Kuzey Irak'taki iki ana Kürt partisi olan KDP ve KYB ile yapılan ateşkes anlaşmasının ardından gözden düştü. Ardından örgüt tarafından hapsedildi.
Yol Ayrımı, Hapis Süreci ve Yeni Siyasi Arayışlar
Osman Öcalan, Orta Doğu Dergisi'ne verdiği demeçte hapis dönemine dair çarpıcı detaylar paylaşmıştır. Haziran 1993'te tüm yetkilerinin elinden alındığını belirten Öcalan, üç ay boyunca hücrede tutulduğunu ifade etmiştir. Şubat 1995'teki duruşmasından evvel 52 gün boyunca sorgulandığını dile getiren isim, davanın yalnızca bir gün sürdüğünü belirtmiştir. Kendi görüşlerini savunmaya devam etmesi halinde idamla cezalandırılacağı yönünde tehdit edildiğini aktarmıştır. Savunmasından vazgeçmesi durumunda ise affedileceğinin kendisine iletildiğini söylemiştir. Yargılama esnasında herhangi bir avukat desteği almadığını vurgulayan Öcalan, bu süreci dağ kanunlarına göre yapılan bir duruşma olarak nitelemiştir.
Örgütle olan ilişkisi sonraki yıllarda inişli çıkışlı seyretti. Militanlar arasında duygusal ilişkilerin yasak olması sebebiyle, 1994 yılında bir örgüt üyesiyle evlenmek amacıyla yapıdan ayrılma kararı aldı. Daha sonra örgüte tekrar katılan Öcalan, Mart 2003'te Kandil Dağı'ndaki sığınakta Batılı basın mensuplarına demeçler verdi. Buradaki konuşmasında, Kürt sorununun çözümsüz kalması durumunda silahları kesinlikle bırakmayacaklarını savundu. Ancak bu birliktelik uzun sürmedi. Ağustos 2004'te Murat Karayılan'a karşı bir muhalefet yürütmek amacıyla Hikmet Fidan ile birlikte hareket ederek örgütten tamamen koptu. İkili, bu amaç doğrultusunda Yurtsever Demokrat Parti adında yeni bir siyasi oluşum inşa etti. Kurulan bu parti, ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. Hikmet Fidan'ın 2005 senesinde Diyarbakır'da uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetmesi, partinin sonunu getirdi. Bu trajik olayın ardından siyasi hareket, Demokratik Halk Partisi bünyesine katılarak varlığını sonlandırdı.
Son Dönem Çıkışları, TRT Kurdî Röportajı ve Vefatı
Osman Öcalan, kasım 2007'de Erbil'de gerçekleştirdiği bir mülakatta örgütün askeri konumlanmasına dair sayısal veriler paylaştı. Örgüt güçlerinin Irak topraklarından İran'a doğru çekildiğini iddia eden Öcalan, toplam gerilla mevcudunun 7 binin biraz altında olduğunu öngördü. Kendisinin paylaştığı tahmini dağılım ise şöyleydi:
- Türkiye sınırları içinde yer alan 2 bin 750 savaşçı,
- Irak sınır bölgelerinde konumlanan 2 bin 500 savaşçı,
- İran topraklarında faaliyet yürüten 1.500 savaşçı.
Ayrıca son altı ayda İran sınırında çatışmaların yaşandığını iddia etti. Irak Kürdistanı sınırları içerisindeki Koya bölgesinde bulunan evinde yaşarken çeşitli iddialar dile getirmeyi sürdürdü. Türkiye'nin ağabeyinin tıbbi tedavisini engellediğini iddia etti. Ağabeyinin cezaevinde hayatını kaybetmesi durumunda, bazı eylemcilerin Türk şehirlerinde saldırılar düzenleyebileceği uyarısında bulundu. Kendisini 'eski bir PKK yöneticisi' olarak tanımlayan Öcalan, Today's Zaman gazetesine verdiği demeçte örgüt karşıtı bir pozisyon aldığını açıkladı. Yirmi yıl boyunca mücadelenin merkezinde bulunduğunu ancak ideolojik ayrışmalar sebebiyle çekildiğini dile getirdi. Silahlı militanların kendilerini savunma hakkını desteklemekle birlikte, örgütün mevcut yapısına karşı olduğunu açıkça beyan etti. Ağustos 2009'da Hürriyet gazetesinde yayımlanan bir habere göre, ağabeyi Abdullah Öcalan, kardeşi Osman'ın Ergenekon ile olan ilişkilerinin soruşturulmasını talep eden 125 sayfalık bir dilekçe sundu.
Öcalan'ın Türkiye gündemine en çok oturduğu olay ise 2019 yılındaki yerel seçimler döneminde yaşandı. Seçim öncesi TRT Kurdî kanalına açıklamalarda bulundu. Cumhuriyet Halk Partisi adayı Ekrem İmamoğlu'nun Kürt seçmenlere yönelik net bir mesaj verdiğini iddia etti. CHP'nin Kürt nüfusunu önemsemediğini ve bu kesime yönelik somut bir projesinin bulunmadığını savundu. Ağabeyi Abdullah Öcalan'ın seçimlerde tarafsız kalınması yönündeki çağrısının Kürt seçmenler tarafından dikkate alınacağını öne sürdü. Bu televizyon programının ardından kamuoyunda büyük bir tartışma başladı. Osman Öcalan'ın İçişleri Bakanlığı ve Interpol tarafından kırmızı bültenle arandığına dair iddialar ortaya atıldı. Ancak arandığına dair hiçbir bilgi bulunamadı. Konuya ilişkin açıklama yapan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Öcalan'ın kırmızı bültenle arandığı hususunda bilgisinin olmadığını dile getirdi. Bu hareketli ve tartışmalı yaşam serüveninin ardından Osman Öcalan, 15 Kasım 2021 tarihinde Erbil'de hayatını kaybetti.