Kıbrıs Türk siyasi ve hukuki tarihinin en kritik dönemlerine tanıklık etmiş ve bu süreçlerde önemli sorumluluklar üstlenmiş olan Orhan Zihni Bilgehan, 29 Ağustos 1929 tarihinde Mağusa'da dünyaya geldi. Yaşamı boyunca hem adalet mekanizmasının işleyişinde hem de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) kurumsallaşma ve kuruluş aşamalarındaki yasal düzenlemelerde aktif roller üstlendi. Kıbrıs Türk halkının varoluş ve hak arama mücadelesinin en yoğun yaşandığı yıllarda yargıçlık, milletvekilliği ve bakanlık gibi yüksek kademeli görevlerde bulunan bilge devlet adamı, 20 Şubat 2023 tarihinde hayata gözlerini yumdu.
Hukuk Eğitimi ve Yargı Hayatındaki İlk Adımlar
Eğitim hayatına Balalan Köyü'nde bulunan ilkokulda adım atan Bilgehan, orta öğrenimini adanın köklü eğitim kurumlarından biri olan Lefkoşa Erkek Lisesi bünyesinde tamamladı. Hukuka ve adalete olan ilgisi onu İngiltere'ye yönlendirdi. Yükseköğrenimini başkent Londra'da tamamlayarak hukuk diplomasını aldı. Adaya dönüşünün ardından, 1955 senesinde avukatlık yapmaya başlayarak meslek hayatına ilk adımını attı. Kısa sürede hukuk camiasında dürüstlüğü ve bilgisiyle saygınlık kazandı. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluş arifesinde, 1960 yılında Türk Cemaat Meclisi Üyeliği'ne seçilerek siyasi arenaya adım attı. Ancak adalete hizmet etme arzusu ağır bastığından, aynı yılın 24 Ekim tarihinde bu görevinden ayrılarak Kaza Mahkemesi Yargıcı olarak atandı. Yargı kürsüsündeki üstün performansı ve hukuki birikimi sayesinde 1968 yılında Mağusa ve Larnaka Kaza Mahkemeleri Reisliğine terfi ettirildi. 1973 senesinde Eğitim Bakanlığı görevine getirilerek yürütme organında ilk kez sorumluluk aldı. Bakanlık dönemini tamamladıktan sonra, 1 Ocak 1976 tarihi itibarıyla Yüksek Mahkeme Hâkimliği makamına atandı.
Devlet Yönetimi, Bakanlıklar ve Kurucu Meclis Dönemi
Yüksek Mahkeme'deki görevini başarıyla yürütürken, Haziran 1976 tarihinde gerçekleştirilecek olan genel seçimlerde aday olabilmek amacıyla bu görevinden kendi isteğiyle ayrıldı. Seçimlerde Ulusal Birlik Partisi (UBP) listelerinden Mağusa milletvekili adayı oldu ve halkın güvenini kazanarak parlamentoya girdi. Milletvekilliği sürecinde devlet yönetiminde son derece kritik pozisyonlarda görevlendirildi. Bu dönemde sırasıyla Devlet ve İçişleri Bakanlığı ile Savunma Bakanlığı makamlarında bulunarak ülkenin iç ve dış güvenliği ile idari yapısının şekillenmesinde önemli bir misyon üstlendi. Kasım 1978'de yürüttüğü bakanlık görevinden istifa ederek parlamentodaki yasama faaliyetlerine odaklandı. Siyasi mücadelesine kararlı adımlarla devam etti. 1981 genel seçimlerinde bir kez daha Mağusa milletvekili sıfatıyla parlamentoya girmeyi başardı. Aynı süreçte Yüksek Adliye Kurulu Üyeliğine de seçilerek hem yasama hem de yargı denetimi alanlarındaki tecrübesini bir arada kullandı. Kıbrıs Türk halkının kendi kaderini tayin etme sürecinin en önemli dönüm noktası olan 1983 yılında oluşturulan Kurucu Meclis üyeleri arasında yer aldı. Kurucu Meclis çalışmaları esnasında Milli Eğitim ve Kültür Bakanı olarak da sorumluluk üstlenerek ülkenin eğitim sisteminin yeniden yapılandırılmasına katkı sağladı. Bilgehan'ın uzun yıllar süren milletvekilliği süreci 8 Temmuz 1985 tarihinde nihayete erdi.
Çok Yönlü Yaşamı ve Üstlendiği Görevler
Uzun yıllar boyunca Kıbrıs Türk toplumunun toplumsal varoluş mücadelesinde hem hukuk hem de siyaset alanında en ön saflarda yer alan Orhan Zihni Bilgehan, entelektüel birikimiyle de tanınmaktaydı. Ana dilinin yanı sıra iyi derecede İngilizce ve Rumca konuşabilen tecrübeli isim, evliydi ve üç çocuk babasıydı. Ardında hem adalet alanında hem de genç cumhuriyetin kuruluşunda büyük bir miras bırakan Bilgehan, Kıbrıs Türk tarihinin önemli devlet insanları arasında anılmaktadır.
Bilgehan'ın kariyeri boyunca üstlendiği bazı önemli kamu görevleri şunlardır:
- Türk Cemaat Meclisi Üyesi
- Kaza Mahkemesi Yargıcı ile Mağusa ve Larnaka Kaza Mahkemeleri Reisi
- Eğitim Bakanı ve sonrasında Milli Eğitim ve Kültür Bakanı
- Yüksek Mahkeme Hâkimi ve Yüksek Adliye Kurulu Üyesi
- Devlet ve İçişleri Bakanı ile Savunma Bakanı
- Kurucu Meclis Milletvekili