Orhan Kızıldemir, Türkiye'nin denizcilik ve mühendislik tarihine adını altın harflerle yazdırmış önemli bir deniz feneri ustası ve sivil denizcilik tarihçisidir. 1914 yılında İstanbul'da dünyaya gelen bu değerli isim, 1945 yılında Antalya'nın Finike ilçesinde gerçekleştirdiği deniz feneri inşaatıyla ülkemizin ilk deniz feneri müteahhidi unvanını kazanmıştır. Uzun yıllar yabancı şirketlerin egemenliğinde kalan kıyı feneri inşaatlarını yerli imkânlarla başaran öncü figürlerdendir. Aynı zamanda yayımladığı eserler ve makalelerle denizcilik tarihine büyük katkılar sunmuştur. Hayatı boyunca ülke kıyılarını aydınlatmak için ter döken Kızıldemir, 17 Ağustos 2008 tarihinde İstanbul'da yaşamını yitirmiştir.
Fransız Tekelinden Yerli Mühendisliğe: Finike Dönüm Noktası
Kızıldemir’in deniz sevgisi ve mesleki eğilimi aile kökenlerine dayanmaktadır. Babası bahriye çarkçısı Ahmet Kızıldemir olan Orhan Kızıldemir, eğitim hayatına İstanbul Erkek Lisesi'nde devam etmiştir. Ortaöğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü'nden mezun olmuştur. İstanbul'da coğrafya eğitimi alıp askerlik görevini bitirdikten sonra hızla inşaat sahasına adım atan Kızıldemir, kısa süre içerisinde yakın çalışma arkadaşlarıyla ortak bir şirket kurarak ülkenin kalkınma hamlelerine katılmaya karar vermiştir.
O güne kadar kıyılarımızdaki deniz fenerlerinin hemen hemen tamamını Fransız Fenerler İdaresi yapmışken, imtiyazların geri alınmasının ardından açılan bu kritik ihalede Türk mühendislerin özgün projeleriyle ilk kez yerli bir girişim zafere ulaşmıştır. 1945 yılındaki Finike Deniz Feneri ihalesini kazanan Orhan Kızıldemir ve ortakları, büyük bir başarı sergilemiştir. Böylece planı ve projesi Türk mühendis ile mimarlarınca çizilen, inşası da Türk müteahhit tarafından yapılan ilk fener hayata geçirilmiştir. Bu tarihi adım, kıyılarımızda yepyeni bir dönemin kapılarını aralamıştır.
Mavi Kıyılarda Yükselen Eserler
Finike'deki başarının ardından Orhan Kızıldemir, Türkiye kıyılarında çalışmalarını hızlandırmıştır. Marmara, Ege, Akdeniz ve Çanakkale bölgelerinde onlarca yeni fener inşa ederken birçok eski yapıyı da titizlikle onarmıştır. 1978 yılındaki emekliliğine dek geçen süreçte tam 25 adet deniz feneri inşaatını tamamlamıştır. Tarihe tanıklık etmek ve tecrübelerini gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla tüm çalışma aşamalarını fotoğraflamıştır. Bu doğrultuda inşa ettiği önemli yapılar şunlardır:
- Alanya Feneri Lojmanı (1948)
- Edremit Akçay Karaburun Feneri (Kazıklı temel sistemiyle betonarme inşaat - 1949)
- Bodrum Feneri rıhtım onarımı ve anrojman blokları takviyesi (1950)
- Karaada Feneri (1951)
- Mandalya Körfezi Güllük feneri ile Farelye Tavşan Adası feneri (1951)
- Şarköy İnceburun Feneri (1953)
- Ayvalık sehpa sistemli 6 adet kanal feneri ve Rovley Burnu feneri (1953)
- Karabiga Vapur İskelesi bakım onarım inşaatı (1955)
- Marmara Denizi Hayırsız Ada nervürlü sistem Ekinlik feneri ve sis düdüğü binası (1963)
- Çanakkale Kilye Feneri (1964)
- Çanakkale Zincirbozan Feneri (1967)
- Tekirdağ vapur iskelesi inşaatı (1969)
- Çeşme Döküntütaş Feneri (1969-1971)
Denizcilik Tarihine Adanan Bir Ömür ve Arşiv Mirası
Emekliye ayrıldıktan sonra da denizcilik tutkusundan kopmayan Orhan Kızıldemir, enerjisini tarih araştırmalarına yöneltmiştir. Sivil denizcilik tarihimizi aydınlatan önemli eserlere imza atmıştır. Özellikle Şirket-i Hayriye ile İlk Buharlı Geminin Türkiye'ye Gelişi ve Türk Deniz Ticareti Resmî ve Özel Kuruluşları başlıklı kitapları sektörde temel başvuru kaynağı niteliğindedir. Bunların yanı sıra çeşitli mecmualarda yayımlanan onlarca makalesi bulunmaktadır.
Kendisi tarafından büyük bir titizlikle derlenen bu devasa hazine, denizcilik dünyasına ışık tutması amacıyla yine kendi izni doğrultusunda İTÜ Denizcilik Fakültesi Mezunları Sosyal Yardım Vakfı bünyesindeki Gündüz Aybay Denizcilik Merkezi'ne kazandırılmıştır. 17 Ağustos 2008'de İstanbul'da vefat eden değerli tarihçinin naaşı, Beylerbeyi Küplüce Mezarlığı'na defnedilmiştir. Kıyıları aydınlatan fenerleri ve yazılı eserleriyle tüm denizseverlerin belleğinde yaşamaya devam etmektedir.