Aslen Burdur kökenli bir aileden gelen ve babasının Mısır'a yerleşmesiyle 1893 yılında Kahire'de dünyaya gözlerini açan Ömer Rıza Doğrul, Türk basın tarihi, eğitim dünyası ve yakın dönem siyaset hayatımızda derin izler bırakmış çok yönlü bir aydındır.
Mısır'daki çocukluk ve gençlik yıllarının ardından aldığı köklü dini eğitimle entelektüel kimliğini şekillendiren Doğrul, yaşamı boyunca çok sayıda gazetede muhabirlik, yazarlık ve çevirmenlik yaparak kültür hayatımıza hizmet etmiştir. Bu çalışma disiplini onu çok yönlü kıldı. Aynı zamanda eğitimci kimliğiyle öne çıkan ve medreselerden modern okullara kadar uzanan geniş bir yelpazede İngilizce öğretmenliği yapan Doğrul, yayıncılık alanında da önemli eserlerin neşriyatını üstlenmiştir. Siyasi alanda ise TBMM çatısı altında milletvekili olarak Konya'yı temsil etmiş ve ülkesine hizmet etmiştir. Özel yaşamında milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy'un kızı Cemile Hanım ile hayatını birleştiren Doğrul, üç çocuk babasıydı. Değerli şahsiyet, uzun süren bir hastalık döneminin ardından 13 Mart 1952 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Kabri bugün Edirnekapı Şehitliği'nde bulunmaktadır. Entelektüel birikiminin temelinde ise Mısır'da aldığı yükseköğrenim yatmaktadır.
Mısır'dan İstanbul'a Uzanan Eğitim ve Basın Yolculuğu
Ömer Rıza Doğrul, Doğu ve Batı kültürlerini sentezleyen entelektüel altyapısını Mısır'da aldığı eğitim hayatına borçludur. Dönemin saygın eğitim kurumlarından olan El-Ezher Üniversitesi Dini İlimler Fakültesi'ni başarıyla tamamlayan Doğrul, burada dini ve edebi bilimlerde yetkinleşmiştir. Eğitiminin hemen ardından Mısır'da neşredilen El-Alem ve Al Şa'b gazetelerinde Türkçe çevirmenlik ve yazarlık görevlerini yürütmüştür. Aynı süreçte Türk basınıyla olan bağlarını koparmayarak Tasvîr-i Efkâr gazetesinin Kahire muhabirliğini de başarıyla üstlenmiştir. Mısır'daki bu ilk mesleki adımları, onun gelecekteki parlak gazetecilik kariyerinin zeminini hazırlamıştır.
İstanbul'a yerleştikten sonra gazetecilik faaliyetlerine hız kazandıran Doğrul, Tasvîr-i Efkâr ve Sebîlü'r-Reşâd gazetelerinde muharrir ve mütercim olarak görev aldı. Üstün dil yeteneği ve güçlü kalemi sayesinde basın camiasında kısa sürede kendisini göstermiştir. Basın dünyasındaki adını seçkin bir yere yazdırdı. Dönemin önde gelen ve kamuoyuna yön veren İkdam, Akşam, Vakit, Son Posta ve Tan gazetelerinde aktif roller üstlenmiştir. İstanbul basınında edindiği bu muazzam tecrübenin ardından Cumhuriyet Gazetesi bünyesine dahil olan yazar, burada siyaset muhabirliği ve köşe yazarlığı yaparak dönemin siyasi gelişmelerini okuyucularına aktarmıştır.
Kültürel Mirası, Eğitmenliği ve Siyasi Hayatı
Doğrul, gazetecilik ve yazarlık faaliyetlerinin yanı sıra, eğitmenlik yönüyle de yeni nesillerin yetişmesine katkıda bulunmuştur. Eğitime her dönem büyük önem verirdi. Mercan ve Vefa Sultânîleri gibi önemli eğitim kurumlarında İngilizce öğretmenliği yapmış, ayrıca tarihi Darüşşafaka okulunda da İngilizce hocalığı görevini ifa etmiştir. Modern eğitim kurumlarındaki bu rollerinin yanı sıra, geleneksel eğitim sisteminde de yer alarak medreselerde müderrislik yapmıştır. Yayıncılık dünyasındaki vizyonerliğini ise haftalık olarak yayınlanan Selâmet Mecmuası'nın sahipliğini üstlenerek ve büyük bir kültür hizmeti olan Türk İslam Ansiklopedisi'nin yayıncılığını gerçekleştirerek ortaya koymuştur. Ayrıca, iki dost ülke arasındaki dostane ilişkileri pekiştirmek amacıyla kurulan Türk-Pakistan Kültür Cemiyeti'nin başkanlık görevini de büyük bir özveriyle yürütmüştür.
Fikir dünyasındaki ve basın hayatındaki başarılarını siyaset sahnesine de taşıyarak TBMM IX. Dönem Konya Milletvekili olarak mecliste görev yapmıştır. Siyaset onun için millete hizmet yoluydu. Siyasi kimliğiyle meclis çalışmalarına katılan Doğrul, parlamento bünyesinde ülkesinin kalkınması ve kültürel gelişimi için çalışmıştır. Cumhuriyet dönemi Türk kültür ve siyaset tarihine çok yönlü katkılar sunan Ömer Rıza Doğrul, geride silinmez ve saygın bir miras bırakmıştır.