Ömer Mümtaz Tambi, 1859 yılında Kafkasya topraklarında doğdu. Kabardey boyuna mensup köklü bir Çerkes ailesinin ferdi olarak dünyaya gelen Tambi, o dönem bölgede yaşanan büyük tarihi dalgalanmaların ve zorunlu göç hareketlerinin doğrudan muhatabı oldu. Ailesiyle birlikte vatanını geride bırakarak Osmanlı İmparatorluğu topraklarına sığınan genç Ömer Mümtaz, yeni yaşamını inşa etmek için eğitime sıkı sıkıya sarıldı. Aile, göçün ardından Ankara'ya yerleşti. Göçün getirdiği zorlukları aşmak adına eğitime büyük önem veren aile, çocuklarının iyi bir gelecek kurmasını arzuladı. Genç Tambi, Ankara Rüştiyesinden mezun oldu. Rüştiyede aldığı disiplin ve bilgi birikimi, onun ileride devlet bürokrasisinde hızla yükselmesine sağlam bir zemin hazırladı.
Emniyet Teşkilatında Parlayan Bir Bürokrasi Kariyeri
Genç yaşta adım attığı devlet hizmetinde asayiş ve güvenlik alanında uzmanlaşarak aynı zamanda imparatorluğun farklı coğrafyalarında görevler üstlendi. Kamu düzenini koruma konusunda çok başarılıydı. Güvenlik teşkilatında üstlendiği vazifeler, onun geniş bir coğrafyayı ve halkın sosyolojik yapısını yakından tanımasını sağladı. Siyasi kişiliğinin yanı sıra idari kimliğiyle de tanınan tecrübeli devlet adamının emniyet bürokrasisinde üstlendiği önemli görevler şu şekilde sıralanmaktadır:
- Ankara Vilayeti bünyesinde önce İkinci Komiserlik, ardından da Başkomiserlik görevleri,
- Doğu Anadolu'nun önemli yönetim merkezlerinden Mamuratü'l-Aziz (Elaziz) Vilayeti Başkomiserliği,
- Payitahtın en kozmopolit ve hareketli bölgelerinden biri olan İstanbul Samatya Başkomiserliği,
- İç Anadolu'nun kilit şehirlerinden biri olan Konya'da yürütülen Polis Müdürlüğü vazifesi,
- Teşkilatın en üst düzey karar organlarından biri kabul edilen İstanbul Polis Meclisi Başkanlığı makamı.
Asayiş hizmetlerinde gösterdiği üstün liyakat, onun mülki idare basamaklarına hızla geçiş yapmasını sağladı. İmparatorluğun son dönemlerinde sancak yönetimlerinde mutasarrıf olarak görevlendirilen deneyimli devlet adamı; Kütahya, Yozgat ve Doğu Karadeniz'in stratejik sancağı olan Lazistan mutasarrıflığı gibi son derece kritik vazifeleri başarıyla icra etti. Görev yaptığı bölgelerde yerel halkın refahı ve asayişi için yoğun mesai harcamaktan geri durmadı.
Milli Mücadele Dönemi ve Heyet-i Temsiliye Yılları
Birinci Dünya Savaşı sonrasında ülkenin işgal edilmesi üzerine, vatansever bir aydın olarak hemen sorumluluk üstlendi. Milli Mücadele başlayınca hemen harekete geçti. Anadolu'da filizlenen kurtuluş hareketine katılarak ulusal direnişin en ön saflarında mücadele etti. Bağımsızlık meşalesinin yakıldığı tarihi Sivas Kongresi sürecinde Ankara delegesi sıfatıyla kongre salonundaki yerini aldı. Kongrede sergilediği kararlı duruş neticesinde, milli hareketin yürütme organı olan Heyet-i Temsiliye üyeliğine seçildi. Mustafa Kemal Paşa ile yakın mesai yürüterek bağımsızlık mücadelesinin teşkilatlanmasında aktif rol oynadı.
Osmanlı Meclisinden Türkiye Büyük Millet Meclisine Geçiş
Milli Mücadele'nin meşruiyet zeminini güçlendirmek adına parlamento çalışmalarına da büyük ağırlık verdi. Osmanlı Meclis-i Mebusanı bünyesinde gerçekleştirilen seçimleri kazanarak Üçüncü ve Dördüncü Dönem Ankara Mebusu oldu. Payitahtın işgali ve meclisin dağıtılması üzerine milli duruşundan taviz vermeden hemen Ankara'ya döndü.
Ankara'da yepyeni bir Türk devletinin temelleri büyük zorluklarla atılırken, kurucu mecliste de yerini alan deneyimli devlet adamı, parlamenter sisteme geçişin ve ulusal iradenin kurumsallaşmasının kilit isimlerinden biri oldu. Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında Birinci ve İkinci Dönem Ankara Milletvekili olarak yasama çalışmalarına katıldı. Savaş yıllarının zorlu koşullarında meclis kürsüsünden vatanın birliğini savunan önemli konuşmalar yaptı. Meclisin en saygın simaları arasında yer aldı. Ülkesinin tam bağımsızlıgını kazandığını gördükten sonra, 23 Şubat 1925 tarihinde Türkiye'de yaşama veda etti. Türk siyaset tarihine vatanperverliği ile geçen Tambi, arkasında çok değerli bir özgürlük mirası bıraktı.