Türk siyaset ve bürokrasi tarihinin önemli isimlerinden biri olan Mehmet Nurullah Tolon, 1904 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyet'in kuruluş döneminde yetişen ve ülkenin kalkınma hamlelerinde kritik roller üstlenen Tolon, tarımdan finansa, dış ticaretten devletin en üst kademelerine uzanan geniş bir yelpazede hizmet vermiştir. Çalışmalarıyla derin izler bıraktı. Eğitimli ve donınımlı kimliğiyle dikkat çeken bu saygın devlet adamı, parlamentoda üstlendiği milletvekilliği görevlerinin ardından 1 Ağustos 1986 tarihinde vefat etmiştir. Tolon'un yaşam öyküsü, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kurumsallaşma adımlarını ve tarımsal kalkınma politikalarını doğrudan yansıtan bir ayna niteliğindedir.
Eğitim Hayatı ve Tarımsal Kalkınmadaki İlk Rolleri
Genç Nurullah Tolon, yükseköğrenimini tarım bilimleri üzerine şekillendirmeyi tercih ederek İstanbul Yüksek Ziraat Fakültesi'nden mezun oldu. Aldığı bu nitelikli eğitimi daha ileriye taşımak amacıyla Almanya'ya giderek burada ziraat alanında doktora derecesini kazandı. Eğitime büyük önem veriyordu. Yurt dışındaki akademik çalışmalarının ardından vatanına dönen Tolon, meslek hayatına tarımsal üretimi destekleyen kurumlarda adım attı. Bu doğrultuda ilk olarak Ziraat Vekâleti bünyesindeki Adapazarı Islah İstasyonu bünyesinde tercümanlık yaparak yabancı literatürün aktarılmasına katkı sağladı. Ülkenin tarımsal gelişimini bilimsel temellere oturtmak isteyen genç doktor, daha sonra Yüksek Ziraat Enstitüsü bünyesinde başasistanlık görevini üstlendi. Akademik kariyerini hem sahada hem de üretim merkezlerinde başarıyla sürdüren Tolon, Türkiye'nin kalkınmasında hayati rol oynayan Şeker Fabrikaları Laboratuvarı bünyesinde de asistan olarak çalışarak endüstriyel tarımın gelişmesi adına laboratuvar çalışmalarına doğrudan katkıda bulunmuştur.
Ekonomi ve Üst Düzey Devlet Bürokrasisindeki Hizmetleri
Nurullah Tolon'un yetenekleri sadece tarımsal ve akademik alanla sınırlı kalmamış, finans ve ekonomi dünyasına da uzanmıştır. Kariyerinin erken dönemlerinde Oryent Bank bünyesinde de çalışan Tolon, iktisadi mekanizmaları yakından tanıma şansı elde etmiştir. Bu tecrübeleri onu devletin ekonomi politikalarının şekillendirildiği üst düzey bürokratik kademelere taşımıştır. Bürokrasi basamaklarını hızla tırmandı. Tolon, devlet bünyesinde pek çok kritik idari sorumluluk üstlenmiştir:
- İktisat Vekâleti bünyesinde bulunan Türk Ofis kurumunda uzun yıllar boyunca başarıyla müşavirlik yapmıştır.
- Ticaret Vekâleti bünyesindeki Dış Ticaret Dairesi Müsteşarlığı gibi son derece belirleyici bir makamda bulunmuştur.
- Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu'nda önce ziraat müdürlüğü, ardından da genel müdür yardımcılığı yapmıştır.
- Çiftçilerimize destek sunan en önemli kurumlardan Zirai Donatım Kurumu'nun genel müdürlüğünü üstlenmiştir.
- Kamu iktisadi teşebbüleri denetiminde rol oynayan Başbakanlık Umûmî Murakabe Heyeti Üyeliği'ni yürüttü.
- Bürokratik kariyerinin en üst düzey makamı olan Riyâseti Cumhur Umûmî Kâtipliği vazifesini tamamlamıştır.
Siyasi Yaşamı ve Milletvekilliği Dönemi
Bürokraside kazandığı devasa tecrübeyi halkın temsilcisi olarak meclis kürsüsüne taşımak isteyen Mehmet Nurullah Tolon, siyasi arenaya adım attı. Siyasi arenada da başarısını kanıtladı. Ülke yönetimindeki birikimini yasama organına aktarmak amacıyla genel seçimlerde aday oldu. Bu kapsamda Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bünyesinde X. Dönem Seyhan (Adana) Milletvekili olarak parlamentoya girmeyi başardı. Seyhan bölgesini temsil ettiği bu dönemde, tarımsal ve ekonomik birikimini bölge kalkınması için kullandı. Siyasi alandaki bu başarısını bir sonraki genel seçimlerde de koruyan tecrübeli devlet adamı, bu kez XI. Dönem Bursa Milletvekili olarak TBMM çatısı altında halkı temsil etmeye devam etmiş ve Bursa halkının Ankara'daki gür sesi olmuştur. İki dönem boyunca milletvekili olarak yasama faaliyetlerinde etkin roller üstlenen Tolon, mecliste tarım ve ekonomi komisyonlarında aktif şekilde çalışmıştır. Bu sorumlulukları layıkıyla yerine getirdi. Ailesine de çok bağlıydı. Evli ve iki çocuk babası olan Tolon, ömrünü adadığı vatan hizmetini tamamlayarak 1 Ağustos 1986'da aramızdan ayrılmıştır.