Türkiye'de modern kimya sanayisinin kurulmasında ve ilaç sektörünün şekillenmesinde kritik rol oynayan Dr. Nejat Eczacıbaşı, 5 Ocak 1913 tarihinde İzmir'de dünyaya gelmiştir. Genç cumhuriyetin sanayileşme hamlesine yön veren ünlü iş insanı, babası Süleyman Ferit Bey'in eczacılık mirasını devralarak küresel ölçekte bir başarı öyküsüne dönüştürmüştür. Yurt dışında tamamladığı nitelikli eğitimin ardından ülkesine dönen Eczacıbaşı, sıfırdan kurduğu girişimlerle hem yerli üretimi güçlendirmiş hem de kültürel alanda derin izler bırakmıştır. Başarılarla dolu 80 yıllık ömrü, katarakt tedavisi amacıyla gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nin Philadelphia kentinde 6 Ekim 1993 günü son bulmuştur.
Akademik Başarılar ve Bilim Dünyasındaki Çalışmaları
Eğitim hayatına Robert Koleji bünyesinde adım atan Nejat Eczacıbaşı, buradaki mezuniyetinin ardından kimya öğrenimi görmek üzere Almanya'daki Heidelberg Üniversitesi'ne giderek 1934 yılında lisans eğitimini başarıyla tamamlamıştır. Akademik birikimini artırmayı hedefleyen genç bilim insanı, bir yıl sonra ABD'deki Chicago Üniversitesi'nden yüksek kimya diploması almıştır. Uzmanlık yönünü biyokimya olarak belirleyen araştırmacı, Berlin Humboldt Üniversitesi Kimya Fakültesi'ni bitirip 1937 yılında kimya doktoru olmuştur. Genç doktor, 1939 senesine kadar Kaiser Wilhelm Enstitüsü çatısı altında Profesör Adolf Butenandt'ın asistanlığını yapmıştır. Burada hormonlar ile vitaminler üzerine çalışmıştır. Bu bilimsel temel onun en büyük güç kaynağıydı. İlerideki sanayi adımları da bu sağlam temelle şekillenecekti.
İlaç Sektöründen Dev Bir Holdingin Doğuşuna
Türkiye'ye 1940'ların başında dönen Eczacıbaşı, birikimini yerli üretimle buluşturmak için vakit kaybetmeden harekete geçmiştir. İlk olarak vitamin hapları ile vitaminli bebek mamaları imal eden mütevazı bir laboratuvar faaliyete geçirmiştir. İstanbul merkezli kurulan Eczacıbaşı İlaç Fabrikası'nın yönetim sorumluluğunu üstlenen vizyoner girişimci, modern tesislerin inşası ve ilaç sanayisinin gelişim sürecinde öncü bir rol üstlenerek sektöre yön vermiştir. Bu atılımlar zamanla farklı iş kollarına da kapı aralamıştır. Sanayici, 1940'lardan itibaren üretim yelpazesini hızla genişletmiştir. Geliştirilen ürün grupları ise şöyledir:
- Seramik ev ve sağlık gereçleri,
- Temizlik kâğıtları ile sağlık armatürleri,
- Konserve gıda, kaynak elektrotları ve plastik kökenli ambalaj malzemeleri.
Üretim faaliyetlerinin tek bir çatı altında birleşmesi amacıyla 1969 yılında Eczacıbaşı Holding kurulmuş ve ünlü iş insanı bu yapıda yönetim kurulu üyeliği yapmıştır. Üyelik hakkındaki tartışmalar devam etse de kurumsallaşma sürmüştür. Eczacıbaşı, 1974 yılında sermaye piyasasına adım atarak Türkiye'nin halka açık olan ilk yatırım ortaklığını kurma başarısını göstermiştir.
Sosyal Sorumluluk ve Kültürel Miras
Nejat Eczacıbaşı, iş dünyasındaki başarılarının yanı sıra toplumsal kalkınmayı destekleyen sivil toplum kuruluşlarının inşasında da rol oynamıştır. Ülkenin eğitim kalitesini artırmayı hedefleyen Türk Eğitim Vakfı (TEV) kurucu üyeleri arasında yer alan sanayici, kültür ve sanatın da büyük destekçisi olmuştur. Uluslararası İstanbul Festivali'ni 1972 yılından beri düzenleyen İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) ile Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı'nın kuruluşuna öncülük eden ünlü sanayici, kültür dünyasına kalıcı eserler kazandırmıştır. Kültürel çalışmaları ona pek çok ödül kazandırdı. Hayatı boyunca topluma katkı sağlayan çalışmalara imza atan Eczacıbaşı, şu önemli nişan ve belgelere layık görülmüştür:
- İstanbul Festivali'ndeki üstün başarıları sebebiyle 1974'te Avrupa Konseyi Madalyası,
- İnsani yardımlara ve kurumlara desteğiyle 1975'te Türkiye Kızılay Derneği Şeref Madalyası,
- Uluslararası ilişkiler ve katkıları dolayısıyla 1976'da Almanya Federal Cumhuriyeti Büyük Liyakat Nişanı,
- Sektöre katkılarından dolayı 1983'te Türk Kimya Derneği Kimya Sanayiine Katkı Onur Belgesi.
Kişisel yaşamına dair anılarını 1982 yılında kaleme aldığı Kuşaktan Kuşağa adlı eseriyle ölümsüzleştiren Eczacıbaşı, aynı zamanda İzmir Rotary Kulübü'nün de kurucu üyeleri arasında yer almıştır. 1946 yılında Beyhan Ergene ile hayatını birleştiren sanayicinin bu evlilikten Bülent Eczacıbaşı ve Faruk Eczacıbaşı adında iki oğlu dünyaya gelmiştir. Türkiye sanayisine ve kültürüne yön veren değerli vizyoner, arkasında devasa bir ekonomik ve sosyal miras bırakmıştır.