İzmir'de 5 Ocak 1913 tarihinde dünyaya gözlerini açan Nejat Eczacıbaşı, Türkiye'nin çağdaş sanayi hamlesine yön veren, özellikle ilaç endüstrisinin temellerini atan vizyoner bir kimyacı ve sanayicidir. Eğitimini dünyanın en prestijli kurumlarında tamamladıktan sonra ülkesine dönen başarılı iş insanı, Laleli'deki bir mutfaktan uluslararası dev bir holdinge uzanan başarı öyküsünün mimarıdır. Türkiye'nin kültürel ve ekonomik gelişimine de büyük katkılar sunan bu özel şahsiyet, geride köklü kurumlar ve derin bir kültürel miras bırakmıştır.
Bilim Yolculuğu ve Akademik Başarıları
Eğitim hayatına İstanbul'daki ünlü Robert Kolej bünyesinde adım atan Nejat Eczacıbaşı, mezuniyetinin ardından rotasını yurt dışına çevirdi. Yükseköğrenim için Almanya'yı tercih eden genç deha, Heidelberg Ruprecht Karls Üniversitesi'nde kimya alanındaki çalışmalarını 1934 yılında başarıyla tamamladı. Bilgi birikimini artırmak amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne geçerek Chicago Üniversitesi'nden 1935 senesinde yüksek kimya diploması aldı.
Akademik kariyerine ara vermeden devam eden Eczacıbaşı, Berlin Üniversitesi Kimya Fakültesi'nde biyokimya alanında uzmanlaşarak 1937 yılında doktor unvanını elde etti. Bu başarısının ardından, daha sonra Max Planck Enstitüsü adını alacak olan Kaiser Wilhelm Enstitüsü bünyesinde 1939 senesine kadar çalıştı. Burada ünlü bilim insanı Profesör Adolf Butenandt'ın asistanlığını üstlenerek hormonlar ve vitaminler üzerine önemli bilimsel araştırmalar gerçekleştirdi.
Mutfak Laboratuvarından Sanayi Devine
Vatanına hizmet etme kararlılığıyla 1942 yılında İstanbul'a dönen Nejat Eczacıbaşı, kardeşleriyle birlikte Laleli'de kaldığı evin mutfağını adeta küçük bir kimya laboratuvarına dönüştürdü. Bu mütevazı başlangıç, Galata'da bir handa vitaminler ve vitamin katkılı bebek mamaları üretimiyle devam etti. Türkiye'nin en köklü kuruluşlarından biri olan Eczacıbaşı Holding'in ilk temelleri işte bu zorlu ve inanç dolu günlerde atıldı.
İstanbul genelinde kurulan Eczacıbaşı İlaç Fabrikası'nın yönetim koltuğuna oturan başarılı sanayici, ülkede modern ilaç endüstrisinin gelişiminde kilit bir rol üstlendi. Şirketin faaliyet alanlarını genişletmekte gecikmeyen iş insanı, 1940'lı yıllarda seramik eşya imalatıyla başlattığı sektörel çeşitliliği zamanla yeni sahalara taşıdı.
- Seramik sağlık gereçleri ve banyo armatürleri
- Temizlik kağıtları ve hijyen ürünleri
- Konserve gıda ve ambalaj malzemeleri
- Plastik kökenli ambalaj ürünleri ve kaynak elektrotları
Sektördeki yenilikçi hamlelerine devam ederek 1969 yılında kurulan Eczacıbaşı Holding A.Ş. bünyesinde yönetim kurulu üyeliği yaptı. Ayrıca 1974 senesinde sermaye piyasasında bir ilke imza atarak halka açık ilk yatırım ortaklığını hayata geçirdi.
Topluma Adanmış Bir Yaşam ve Mirası
Yalnızca bir iş insanı olmakla kalmayan Nejat Eczacıbaşı, Türkiye'nin sosyal ve kültürel kalkınmasına da öncülük etti. Ülkenin geleceği olan gençlerin eğitimine katkı sağlamak amacıyla Türk Eğitim Vakfı'nın kurucu isimleri arasında yer aldı. Kültür ve sanat alanında ise günümüzde de etkisini sürdüren İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın (İKSV) yanı sıra Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı'nın kurulmasına öncülük etti. Vakıf çatısı altında 1972 yılında itibaren hayata geçirilen Uluslararası İstanbul Festivali, Türk sanat dünyasını küresel arenaya taşıdı.
Aynı dönemde ekonomik alandaki sivil toplum çalışmalarını da destekleyen Eczacıbaşı, 1972 yılında TÜSİAD'ın kurucuları arasında yer aldı. Bunun yanı sıra İzmir Rotary Kulübü'nün kurucu üyeliğini üstlendi. Toplumsal fayda sağlayan bu üstün gayretleri nedeniyle hayatı boyunca pek çok prestijli ödüle layık görüldü:
- Uluslararası İstanbul Festivali başarısı vesilesiyle 1974 yılında Avrupa Konseyi Madalyası
- Türkiye Türk Kızılay Derneği tarafından 1975'te takdim edilen Şeref Madalyası
- Almanya Federal Cumhuriyeti tarafından 1976 senesinde verilen Büyük Liyakat Nişanı
- Türk Kimya Derneği bünyesinde 1983'te layık görüldüğü Kimya Sanayine Katkı Onur Belgesi
Nejat Eczacıbaşı, zengin yaşam deneyimlerini ve hatıralarını 1982 yılında yayımladığı Kuşaktan Kuşağa isimli eserinde kalıcı hale getirdi. Toplumsal ve ekonomik görüşlerini ise 1994 yılında basılan İzlenimler, Umutlar adlı kitabında paylaştı.
Babası Süleyman Eczacı Ferit Bey'in Selanik kökenli ailesinden miras kalan girişimcilik ruhuyla hareket eden Nejat Eczacıbaşı, İzmir'in tarihi Şifa Eczanesi'nden aldığı ilhamla Türkiye'nin en büyük sanayi atılımlarını gerçekleştirmeyi başarmıştır. Özel yaşamında 1946 yılında Beyhan Ergene ile hayatını birleştiren sanayicinin bu mutlu evlilikten Bülent ve Faruk adlarında iki erkek çocuğu dünyaya gelmiş olup, Bülent 1949, Faruk ise 1954 doğumludur. Oğlak burcu özelliklerini taşıyan büyük çınar, katarakt tedavisi için gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nin Pensilvanya eyaletinde 6 Ekim 1993 tarihinde 80 yaşında hayata gözlerini yumdu.