Ayşe Necmiye Alpay, 23 Kasım 1946’da Balıkesir’in Sındırgı ilçesinde doğdu. Dilbilim, çevirmenlik ve yazı editorlüğü alanlarında çok yönlü bir kariyer örgüleyen Alpay, Türkçe üzerine kaleme aldığı denemeler ve edebi incelemeleriyle geniş bir okur kitlesine ulaştı. Jandarma astsubayı Mehmet Alpay’ın ve Rukiye Hanım’ın kızı olarak büyüyen Alpay, eğitim yaşamını sırasıyla Konya Kız Lisesi (1961) ve Ankara Cumhuriyet Lisesi’nde (1964) sürdürdü.
Akademik Geçmiş ve Tutuklanma
1969’da Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitiren Alpay, doktorasını 1978’de Paris-Nanterre Üniversitesi’nde uluslararası iktisat alanında tamamladı. Aynı fakültede öğretim üyeliğine başlamasının ardından, 12 Eylül askeri yönetimi tarafından tutuklanarak Mamak Cezaevi’nde üç yıl geçirdi. Bu süreç akademik kariyerini noktaladı; öğretim üyeliği görevi sona erdi.
Gazetecilik, Yayıncılık ve Kitapları
Cezaevinden çıktıktan sonra çevirmenliğe yönelen Alpay, Kuram ve Ludingirra dergilerinin kurucuları arasında yer aldı; aynı zamanda Sombahar dergisinde editörlük yaptı. 1996–2003 yıllarında Akademi İstanbul ve Yeditepe Üniversitesi’nde Türkçe ile Yaratıcı Yazarlık dersleri verdi. Yayımladığı başlıca kitapları şunlardır:
- Türkçe Sorunları Kılavuzu (2000) — dil kullanımına yönelik kapsamlı bir başvuru
- Dilimiz, Dillerimiz (2004) — dil yazılarından derleme
- Yaklaşma Çabası (2005) — edebiyat denemelerinden oluşan bir derleme
Mart 2001’den Eylül 2007’ye uzanan dönemde Radikal gazetesinin Kitap ekinde Dil Meseleleri köşesini kaleme aldı. Haziran 2008’den Eylül 2010’a kadar aynı gazetenin ana sayfalarında, ardından Nisan 2011’e dek de Radikal İki ekinde yazdı. Mart 2008’den Ağustos 2016’ya kadar ise Milliyet gazetesinin aylık Kitap ekine şiir odaklı yazılar katkıladı.
Özgür Gündem Davası ve Beraat
Geçici olarak kapatılan Özgür Gündem gazetesinin Yayın Danışma Kurulu’nda görev yapan Alpay, 31 Ağustos 2016’da örgüt üyeliği iddiasıyla yeniden tutuklandı. Tutuklandığı haberinin yayılmasının kısa süre sonra İsviçre Almanca PEN Merkezi (DSZP) onu onur üyeliğine seçti. 29 Aralık 2016’da tahliye edilen Alpay, 14 Şubat 2020 tarihinde hakkındaki tüm suçlamalardan beraat etti.