Türkiye'nin akademik ve siyasi tarihinde silinmez izler bırakan Prof. Dr. Necmi Sönmez, 3 Nisan 1919'da hayata gözlerini açtı. Ömrünü ülkesinin toprak, tarım ve çevre politikalarına adayan Sönmez, Köyişleri Bakanı gibi son derece kritik bir görevde bulundu. Deneyimli devlet adamı, 7 Nisan 2001'de Isparta'da vefat etti. Onun bilim dünyasından devletin zirvesine uzanan serüveni, Türkiye'nin kalkınma mücadelesinin bir özetidir.
Akademiden Uluslararası Araştırmalara Uzanan Bilim Yolculuğu
Genç Necmi Sönmez, yükseköğrenimini 1942 yılında Yüksek Ziraat Enstitüsü Orman Fakültesi'nde tamamladı. Buradan Orman Yüksek Mühendisi unvanıyla mezun olan Sönmez'in bir sonraki durağı Ankara Üniversitesi oldu. Fakültenin Kültürteknik Kürsüsü'ne 1945 yılında asistan olarak adım attı. Burada yürüttüğü başarılı çalışmalar neticesinde 1950 yılında doktorasını tamamladı. Bilgi birikimini artırmak amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Kaliforniya Üniversitesi bünyesindeki Ziraat ve Mühendislik fakültelerinde önemli mesleki eğitim çalışmalarına katıldı. Amerika'daki deneyimlerinin ardından 1952 yılında Türkiye'ye dönerek kürsüsündeki görevine yeniden başladı. Sönmez, yürüttüğü başarılı akademik çalışmaları sayesinde 1954 yılında Doçent unvanını elde etti.
Akademik gelişimini daha da ileriye taşımak amacıyla 1956 yılında Avusturya'ya giden araştırmacı, saygın Viyana Tarım Üniversitesi bünyesinde tam bir yıl boyunca çok yönlü bilimsel çalışmalar gerçekleştirdi. Burada geçirdiği verimli bir yılın ardından yurda dönerek 1961 yılında Profesörlük payesini aldı. Kurucusu olduğu Kültürteknik Bölümü'nün dekanlık makamını ise 1971 yılının Şubat ayında üstlendi. Ayrıca 1973-1974 yılları arasında Ankara Üniversitesi bünyesinde Senato Üyesi olarak sorumluluk üstlendi. Değerli akademisyen, 16 Nisan 1986 tarihinde 67 yaşındayken kürsü başkanlığından emekli oldu.
Bürokrasi ve Bakanlık Dönemi: Kırsal Kalkınmaya Adanmış Bir Kariyer
Prof. Dr. Necmi Sönmez'in hizmetleri yalnızca akademik çevrelerle sınırlı kalmadı. O, devlet bürokrasisinde ve siyaset sahnesinde de son derece kritik görevlerde bulundu. Akademik faaliyetlerinin yanı sıra 1961-1963 yılları arasında İmar İskan Bakanlığı bünyesinde çalıştı. Burada Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürü olarak çok önemli projelere imza attı. Kırsal kalkınmaya yönelik yenilikçi vizyonu ve teknik birikimi çerçevesinde, 1963 yılında kurulması hedeflenen Köyişleri Bakanlığı'nın hazırlık faaliyetlerini koordine eden özel komisyonun başkanlığı görevini büyük bir başarıyla yürüttü. Komisyonun titiz çalışmaları neticesinde 1965 yılında kurulan Köyişleri Bakanlığı'nın ilk Müsteşarı olarak atandı. Müsteşarlık görevi boyunca, bakanlığın kurumsal kimliğinin kazanması, operasyonel işleyişinin düzene girmesi ve taşra teşkilatının kurulması süreçlerinde en yetkili lider olarak sorumluluk üstlendi.
Ülkeye hizmet aşkı, onu 1971 yılının Aralık ayında siyasetin ve yürütmenin zirvesine taşıdı. İkinci Nihat Erim Hükümeti bünyesinde Köyişleri Bakanlığı görevine getirilen Sönmez, kabinede tarım ve kırsal refah üzerine yoğunlaştı. Buradaki başarılı hizmetlerinin ardından kurulan Ferit Melen kabinesinde de aynı bakanlık görevini üstlenerek kırsal kalkınma hamlelerine devam etti. Bakanlığı süresince kırsal kesimdeki vatandaşların toplumsal refahını artıracak politikalara ve altyapı çalışmalarına liderlik etti.
Kariyeri boyunca üstlendiği başlıca kurucu ve idari görevler şunlardır:
- Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Kültürteknik Bölümü Kurucu Başkanlığı
- Köyişleri Bakanlığı Müsteşarlığı
- Türkiye Çevre Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanlığı
Çevre ve Toplumsal Dayanışma Mirası
Siyasi ve akademik kariyerinin ardından topluma farklı alanlarda hizmet sunmak amacıyla sivil toplum çalışmalarına yöneldi. Çevre sorunlarının hem ülkemizde hem de dünyada yeni yeni gündeme gelmeye başladığı bir dönemde, Türkiye Çevre Vakfı'nın kurucu üyeleri arasında yer alarak öncü bir rol üstlendi. Kurucusu olduğu bu vizyoner vakfın 1978 yılından itibaren ölümüne kadar kesintisiz olarak Mütevelli Heyeti Başkanlığı görevini yürüttü. Doğanın korunması, ekolojik dengenin sürdürülmesi ve çevre bilincinin yaygınlaşması için ölene dek durmaksızın çalıştı. Kırsal kalkınmanın en önemli yapı taşlarından biri olan kooperatifçilik hareketine de güçlü bir şekilde inanan Sönmez, Türk Kooperatifçilik Kurumu bünyesinde Yönetim Kurulu Üyeliği yaptı. Bu kurumdaki birikimini küresel düzeye taşıyarak, Uluslararası Kooperatifler Birliği'nin İdare Kurulu'nda kurumun yetkili temsilcisi sıfatıyla görev üstlendi. Türkiye Kalkınma Vakfı'nın Onursal Başkanlığı unvanını da gururla taşıyan Sönmez, devletin kültür ve tarih politikalarına katkı sunmak üzere 10 Ekim 1997'de Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurulu üyeliğine getirildi. Ömrünün son gününe kadar çevre koruma, tarımsal kalkınma ve eğitim ideallerine sadık kalan duayen isim, 7 Nisan 2001'de Isparta'da vefat ettiğinde arkasında akademik camia ve devlet kademelerince unutulmayacak çok değerli bir miras bıraktı.