Müzeciliğin simge isimlerinden olan Nazan Ölçer, 1942 senesinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Sanat tarihi ile etnoloji alanındaki derin çalışmalarıyla tanınan araştırmacı, halı ve kilim uzmanlığında dünya çapında bir otoritedir. Babası dilbilimci Ahmet Caferoğlu'ndan edindiği bilgilerle bu alana yönelmiştir. Öğrenim hayatını tamamladıktan sonra Türk ve İslam Eserleri Müzesi ile Sakıp Sabancı Müzesi müdürlüklerinde bulunmuştur. Kültürel diyalog çalışmalarına katkılarından dolayı uluslararası pek çok önemli devlet nişanına layık görülmüştür.
Akademik Eğitim ve Müzecilikte İlk Adımlar
Nazan Ölçer, köklü bir eğitim sürecinden geçerek mesleki altyapısını oluşturdu. İlk olarak ortaokul ve lise öğrenimini İstanbul'daki Sankt Georg Avusturya Kız Lisesi'nde tamamladı. Yükseköğrenim için Almanya'nın yolunu tuttu. Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi'nde 1962 ile 1969 yılları arasında kapsamlı bir akademik süreç geçirdi. Burada etnoloji, İlkçağ Tarihi, Yakın Doğu Tarih ve Kültürleri disiplinlerinde yoğun eğitimler aldı. Doktora derecesini, ünlü akademisyen Hans Joachim Kissling danışmanlığında yürüttüğü başarılı çalışmalarla elde etti. Teorik bilgilerini öğrencilik yıllarında pratiğe döktü. Bu doğrultuda Münih Üniversitesi Etnoloji Bölümü koleksiyonlarında uygulamalı müzecilik çalışmalarına adım attı. Mezuniyetinin ardından Viyana ve Münih Etnoloji Müzeleri ile Berlin İslam Sanatı Müzesi bünyesinde stajlar yaptı. Bu verimli stajlar, onun küresel müdürük vizyonunu geliştirmesinde büyük rol oynadı. Yurda dönüşüyle birlikte Anadolu'nun çeşitli yörelerinde saha çalışmalarına katıldı. Geleneksel el sanatlarını kayıt altına alan bilimsel film arşivleri için film çekimleri gerçekleştirdi. Ayrıca Yıldız Üniversitesi Şehircilik Bölümü ve Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde öğretim üyesi olarak dersler verdi.
Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndeki Dönüşüm Rüzgarı
Ölçer, 1972 yılında Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde çalışmaya başladı. Burada ilk olarak Halı ve Kilim Seksiyon Şefi unvanıyla çalıştı. İki yıl sonra kurum bünyesinde bağımsız bir Etnografya Seksiyonu kurarak önemli bir yeniliğe imza attı. Müze müdürlüğü görevini 1978 ile 2003 yılları arasında büyük başarıyla sürdürdü. Süleymaniye Camisi külliyesinde bulunan dar bir imaret binasındaki müze koleksiyonunun Sultanahmet'teki tarihi İbrahim Paşa Sarayı'na nakledilmesini sağlayarak kurumun modern bir çehreye bürünmesinde en büyük pay sahibi olmuştur. Bu nakil işlemi, müzenin çehresini ve teşhir imkanlarını tamamen değiştirdi. Ayrıca 1981 yılında Türkiye'nin tek Halı ve Tekstil Restorasyon Laboratuvarı'nı kurarak tarihi eserlerin korunmasını kurumsallaştırdı. Müze, onun dinamik ve vizyoner yönetimi altında uluslararası alanda büyük prestij kazandı. Kurum, 1984 yılında Avrupa Konseyi Yılın Müzesi yarşmasında jüri özel ödülü aldı. Bir yıl sonra UNESCO ve Avrupa Konseyi tarafından genç kuşaklara insanlığın ortak mirasını en iyi yansıtan müze seçildi. Tüm bu gelişmelerin ardından müze, Avrupa Konseyi Yılın Müzesi büyük ödülünün de sahibi olmayı başardı. Nazan Ölçer döneminde müzede dünya çapında çok ses getiren önemli sergiler düzenlenmiştir. Bu kapsamlı etkinliklerden bazıları şunlardır:
- Kilim Sergisi
- İtalyan Rönesansı Sergisi
- Alman Ekspresyonizmi Sergisi
Uluslararası Başarılar ve Sakıp Sabancı Müzesi Dönemi
Nazan Ölçer, 2005 yılında devlet hizmetinden emekliye ayrılarak Sakıp Sabancı Müzesi müdürü oldu. Aslında bu özel kurumdaki üst düzey yöneticilik faaliyetlerine 2003 yılından itibaren başlamıştı. Müzedeki bu önemli yönetim görevini günümüzde de aktif bir şekilde sürdürmektedir. Ölçer, uluslararası müdürük dünyasındaki çalışmaları ve kültürlerarası diyaloğa katkıları sebebiyle pek çok saygın ödül aldı. İsviçre bünyesindeki Bern Üniversitesi, 2003 yılında kendisine şeref doktoru unvanı verdi. Bunun yanı sñra farklı ülkelerin devlet başkanlarından yüksek düzeyli nişanlar kazandı. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Ödülü'nü 1989 yılında alan Ölçer, 1991'de Fransa Kültür Bakanlığı'ndan Sanat ve Edebiyat Şövalyelik Nişanı alırken, 1994 yılında ise Almanya Cumhurbaşkanı'ndan 1. derece Liyakat Nişanı aldı. Aynı yıl Polonya Cumhurbaşkanı tarafından kendisine Beyaz Kartal Nişanı verilirken, 1996 ve 2005 yıllarında İtalya Cumhurbaşkanı'ndan sırasıyla Şövalyelik Nişanı ve Ordinella della Stella ödüllerini aldı. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ise 2006 yılında ona Üstün Hizmet Ödülü verdi. Almanya, Fransa, İtalya ve Polonya gibi ülkelerin cumhurbaşkanları tarafından takdim edilen yüksek düzeyli liyakat nişanları, onun dünya çapındaki müzecilik vizyonunun ve kültürlerarası diyalog çalışmalarının en somut göstergesidir. Değerli akademisyen, geleneksel sanatlar ve kült değişimleri üzerine çok sayıda yayına imza atmıştır. Pek çok uluslararası sergi ve sempozyumu başarıyla yönetmiş, bunların kataloglarını hazırlamıştır.