Osmanlı İmparatorluğu'nun son demlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan tarihi süreçte önemli kamu sorumlulukları üstlenmiş olan Naci Kıcıman, 1893 yılında Ermenek ilçesinde dünyaya geldi. Mekteb-i Mülkiyeyi Şahane’den mezun olduktan sonra vatan vazifesine atılan bu tecrübeli idareci, I. Dünya Savaşı'nın çetin muharebelerinin yaşandığı Hicaz cephesinde Fahreddin Paşa’nın komutası altında kritik görevler icra etti. Cumhuriyet döneminde önce kaymakamlık yapan, ardından valilik ve genel müdürlük makamlarında büyük sorumluluklar alan Kıcıman, ülkenin idari yapısına kalıcı katkılar sunarak 1982 yılında aramızdan ayrıldı.
Hicaz Cephesi ve Altı Yıllık Askerlik Serüveni
Naci Kıcıman, köklü bir aile geleneğinin mirasçısı olarak Akka ve Şam Kadısı Ömer Kaşif Efendi’nin beş erkek evladından en büyüğüydü. Babası gibi devlete hizmet yolunu seçen genç Naci, dönemin en saygın eğitim kurumu olan Mekteb-i Mülkiyeyi Şahane’yi (Siyasal Bilgiler Fakültesi) başarıyla tamamladı. Mezuniyetinin hemen ardından patlak veren Cihan Harbi nedeniyle cephede görev aldı. Birinci Dünya Savaşı'nda Medine savunmasıyla destanlaşan ünlü komutan Fahreddin Paşa'nın maiyetindeki Hicaz Kuvve-yi Seferiyesi bünyesinde İstihbarat Zabiti olarak son derece hassas görevler icra etti. Çöl şartlarında askeri istihbaratın koordinasyonunu yürüten Kıcıman, cephe gerisindeki kritik bilgilerin akışını titizlikle sağladı. Cephedeki zorlu mücadelenin ardından, üç yılı esaret altında geçen toplam altı yıllık bir askeri hizmet süreci yaşadı. Esaret hayatı boyunca sabırla vatanına döneceği günü bekledi.
Cumhuriyet Dönemi ve İdari Kariyeri
Esaretin sona ermesiyle bağımsızlık mücadelesini kazanan genç Cumhuriyet’in idari kadrolarında yerini alan Kıcıman, meslek hayatına kaymakamlık yaparak başladı. Anadolu'nun çeşitli ilçelerinde gösterdiği liyakat sayesinde idari basamakları hızla tırmandı. 1937 yılına gelindiğinde Sinop valisi olarak atandı ve burada ilk valilik tecrübesini başarıyla edindi. Cumhuriyet bürokrasisindeki üstün performansı sebebiyle aynı yıl içerisinde Ankara'ya çağrılan tecrübeli idareci, 1937-1939 yılları arasında Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü görevini yürüterek devletin kamu diplomasisi süreçlerini yönetti. Sonrasında tekrar taşra yönetimine yöneldi. Taşradaki yeni görevlerinde sırasıyla Bolu, Trabzon, Sivas ve Siirt illerinde valilik yaparak Cumhuriyet'in yerel politikalarını uyguladı. Valilik yaptığı dönemler şöyledir:
- 1939-1940 yılları arasında Bolu Valiliği
- 1941-1942 yılları arasında Trabzon Valiliği
- 1942-1944 yılları arasında Sivas Valiliği
- 1945-1946 yılları arasında Siirt Valiliği
Farklı coğrafyalarda üstlendiği bu valilik görevleri, onun genç Türkiye’nin imar ve idari yapısındaki tecrübesini perçinledi.
Türkiye’de Belediyeciliğin Mimarı
Naci Kıcıman, sadece klasik bir mülki idareci olmanın ötesinde, Türkiye'de yerel yönetimler reformuna damga vurmuş vizyoner bir şahsiyettir. Türkiye genelinde modern belediyecilik sisteminin kurulmasını ve kurumsallaşmasını sağlayan Kıcıman, yerel yönetimlerin imar ve kalkınma faaliyetlerini finanse etmek amacıyla kurulan İller Bankası'nın da kurucu mimarı olarak tarihe geçti. Çok iyi düzeyde Fransızca ve Arapça bilmesi, onun yurt dışındaki Mahalli İdareler Kongrelerinde Türkiye'yi temsil etmesine büyük katkı sağladı. Uluslararası arenalarda düzenlenen bu kongrelerde ülkemizi temsil eden Kıcıman, Türkiye'nin yerel idareler konusundaki görüşlerini dünya kamuoyuna aktardı.
Tarihe Düşülen Notlar ve Kuşaktan Kuşağa Hizmet
Naci Kıcıman, ömrünün son dönemlerinde cephede tanık olduğu tarihi gelişmeleri kaleme alarak gelecek nesillere aktarmayı bir vatan borcu olarak gördü. Hicaz cephesindeki istihbarat subaylığı günlerine ait anılarını, gözlemlerini ve askeri stratejileri topladığı Hicaz Bizden Nasıl Ayrıldı (Medine Müdafaası) isimli tarihi kitabını 1976 yılında neşretti. 1976 yılında yayımlanan bu kıymetli eser, Medine müdafaasının perde arkasını ve Hicaz bölgesindeki askeri hareketliliği birinci ağızdan aktaran en özgün başvuru kaynaklarından biri haline geldi. Devlete hizmet geleneği ailede devam etti. Kendisi gibi Mekteb-i Mülkiyeyi Şahane (Siyasal Bilgiler Fakültesi) mezunu olan oğlu Akgün Han Kıcıman, uzun yıllar Dışişleri Bakanlığında görev yaptı. Emekli Büyükelçi unvanıyla diplomatik misyonlarda başarıyla görev alan Akgün Han Kıcıman, babasının liyakat ve vatanseverlik mirasını gururla sonraki kuşaklara taşıdı.