Türk sanat müziğiniş altın çağını şekillendiren, dillerden düşmeyen ölümsüz eserlerin mimarı Mustafa Muzaffer İlkar, Cumhuriyet dönemi Türk musikisinin en etkili şahsiyetlerindendir. 1904 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açan sanatçı, müzikal yolculuğuna ilkokul sıralarında adım atarak hayatını bu eşsiz mirasa adamıştır. Özellikle 'Şarkılar seni söyler, dillerde nağme adın' ve 'Gönül penceresinden ansızın bakıp geçtin' gibi kült besteleriyle geniş kitlelerin ruhuna dokunmuştur. Hem bir solist hem de uzun yıllar Ankara Radyosu ve TRT bünyesinde üstlendiği yöneticilik görevleriyle Türk müziğinin kurumsallaşmasında öncü bir rol oynamıştır. Türk müziğine solist, eğitmen ve idareci olarak yön veren değerli usta, 22 Şubat 1987 tarihinde yine doğduğu şehir olan İstanbul'da 83 yaşında aramızdan ayrılmıştır.
Musikiyle Yoğrulan Gençlik Yılları ve İlk Dersler
Mustafa Muzaffer İlkar, Ali Cemalettin Bey ile Şefika Hanım'ın oğlu olarak 1904 senesinde İstanbul'da doğmuştur. Çocukluk yıllarında içindeki müzik sevgisini keşfeden İlkar, ilköğrenimini sürdürdüğü sırada musiki meclislerine ilgi duymaya başlamıştır. Genç adam, 1923 yılında Eyüp İlkokulu'ndan mezun olmuştur. Eğitimine devam eden İlkar, 1930 yılında ise Kadıköy Lisesi sıralarından mezuniyet diplomasını almıştır.
Lise yıllarında içindeki sanat ateşini söndürmeyen genç yetenek, dönemin önemli sanat yuvalarından olan Kadıköy Şark Musiki Cemiyeti'ne katılmıştır. Burada, Cemal Reşit Rey'in öğrencilerinden İstanbul Radyosu piyanisti Fulya Akaydın ile yolları kesişmiştir. Fulya Hanım'dan aldığı özel dersler, onun müzikal vizyonunu kökten geliştirmiştir.
Fulya Akaydın'ın ısrarlı teşvikleriyle İlkar, 1931 yılında İstanbul Radyosu'na ses sanatçısı olarak adım atmıştır. Geleneksel Türk musikisinin efsane şahsiyetlerinden Leon Hancıyan, Bogos Efendi, Dr. Hamit Bey, Reşat Erer, Mesut Cemil ve kanuni Vecihe Darya gibi değerli isimlerin rahle-i tedrisinden geçerek ufkunu genişletmiştir. Eğitim sürecinde tanbur çalmayı derinlemesine öğrenen sanatçı, edindiği bu beceriyi sahnede sergilemekten kaçınmış, enstrümanını topluluk önünde çalmamıştır.
Ankara Radyosu Dönemi ve Batı Müziği Eğitimi
1930'lu yılların sonlarında İstanbul Radyosu yayınına ara verince İstanbul'daki işyerini kapatan Muzaffer İlkar, 1938 yılında kapılarını açan Ankara Radyosu'nun faaliyete geçmesiyle başkente yerleşmiştir. Ankara'ya ayak bastığı aynı yıl içerisinde hayatını Zeynep Dizen hanımefendi ile birleştirmiş-tir. Bu evlilikten çiftin Ayla ve Pelin adlarında iki kızı dünyaya gelmiştir. Besteci, ilerleyen yıllarda ünlü ses sanatçısı Sibel Egemen'in de dedesi olacaktır.
Ankara'daki ilk yıllarında geçimini ticaretle sağlayan sanatçı, bir yandan da radyodaki müzikal çalışmalarına büyük bir kararlılıkla devam etmiştir. Başkentte Nuri Halil Poyraz, Refik Fersan, Ruşen Ferit Kam ve Mesut Cemil gibi musiki üstatlarından ders almıştır. Radyodaki bu verimli süreçte makam, üslup ve nazariyat alanındaki bilgilerini en üst seviyeye taşımayı başarmıştır.
Doğu musikisindeki derin makam bilgisini Batı'nın modern kompozisyon sistematiğiyle harmanlamak isteyen sanatçı, Ankara Devlet Konservatuvarı'na kaydolarak üç yıl süren yoğun bir eğitim programına dahil olmuştur. Burada geçirdiği üç yıl süresince Cevat Memduh Altar, Nurullah Şevket Taşkıran, Ulvi Cemal Erkin ve Saadet İkesus'tan Batı müziği dersleri alarak müzikal ufkunu iyice genişletmiştir.
TRT Yılları ve Dillerden Düşmeyen Ölümsüz Besteleri
Müzikal kariyerinde edindiği benzersiz birikimler sayesinde idari basamakları hızla tırmanan Muzaffer İlkar, üstlendiği kritik vazifelerle Türk müziğinin kurumsallaşma sürecine son derece önemli ve kalıcı katkılar sunmuştur. Sanatçı, 1955 senesinde Ankara Radyosu Türk Müziği Şefliği makamına getirilmiştir. Bu görevdeki başarısı, onun 1964 yılında TRT bünyesinde Türk Müziği Müdürlüğü görevine atanmasını sağlamıştır. Genç yeteneklerin keşfedilmesine öncülük eden usta müzisyen, 1975 yılında yaş haddinden emekliye ayrılmıştır.
Muzaffer İlkar'ın bestecilik serüveni, 1929 yılında nihavent makamında kaleme aldığı 'Bu aşkın nağmesiyle coşmuştu gönül' şarkısıyla başlamıştır. Zamanla eserleri radyolarda ve taş plaklarda en fazla çalınan bestecilerin başında yer almıştır. TRT resmi kayıtlarında günümüze ulaşan 100 civarında bestesi yer almaktadır. Bununla birlikte müzikolog Yılmaz Öztuna, hazırladığı ünlü Türk Musikisi Sözlüğü eserinde İlkar'ın 9 adet saz semaisi ile 198 şarkı bestelediğini belirtir.
Cumhuriyet dönemi Türk müziğinin bu büyük çınarı, ömrünün son yıllarını memleketini İstanbul'da geçirmiş ve 22 Şubat 1987 tarihinde, 83 yıllık ömrünü tamamlayarak vefat etmiştir. Sanatçının geride bıraktığı nağmeler, Türk halkının gönlünde yaşamaya devam etmektedir.