Kütüphanecilik alanında Türkiye'nin en büyük adımlarından birini atan araştırmacı ve yazar Muzaffer Gökman, 28 Ocak 1915 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve tüm yaşamı boyunca kültürel mirasın korunması için çalışmıştır. İstanbul'un köklü kütüphanelerinde görev üstlenen Gökman, ülkenin ilk genel kitaplığı olan Beyazıt Kütüphanesi'ni modern tekniklerle donatarak çağdaş bir yapıya kavuşturmuştur. Eğitimini ve mesleki birikimini bu alana adayan yazar, ömrü boyunca ürettiği onlarca eser ve makaleyle de kültür hayatımıza kalıcı izler bırakmıştır. Onun başlattığı bu dönüşüm, kütüphaneciliği derinden etkilemiştir.
Zorluklarla Dolu Gençlik Yılları ve Eğitime Dönüş
Muzaffer Gökman'ın babası Taşköprü'lü komiser Halil Edip Bey, annesi ise Fatma Saime Hanım'dır. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarını İstanbul'da geçiren Gökman, ilköğrenimini Üsküdar Selim-i Salis İlkokulunda, ortaokulu ise Üsküdar Ortaokulu'nda tamamlamıştır. Babasının vefatı, onun hayatında büyük bir dönüm noktasıdır. Babasının vefatı üzerine eğitim hayatı kesintiye uğrayan genç Muzaffer, 1931 yılında Kabataş Erkek Lisesi onuncu sınıfında eğitimini yarıda bırakarak okuldan ayrılmış ve mezun olduğu ilkokulda bir yıl öğretmen vekilliği yapmıştır. Onun kütüphanecilik dünyasına girişi ise 1933 yılında İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü'nde göreve başlamasıyla gerçekleşmiştir. Buradaki kütüphane biriminde görevlendirilen Gökman, kitapların büyüleyici dünyasıyla ilk kez bu kadar yakından tanışmıştır. Ardından 1934 yılında kurulan Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü'nde çalışarak mesleğe ilk resmi adımını atmıştır. Bu yeni kurumda altı aylık kısa bir deneyim elde ettikten sonra eski görev yerine dönmüştür. Kitaplara olan tutkusu onu 1937'de kendi isteğiyle Süleymaniye Umumî Kütüphanesi memurluğuna nakledilmesini istemeye yönlendirmiştir. Burada çalışırken yarım kalan lise eğitimini de unutmamış ve dışarıdan sınavlara girerek 1938'de diplomasını almayı başarmıştır. Ertesi yıl ise genç yaşta gösterdiği yüksek gayret ve başarı sayesinde Muratmolla Kütüphanesi Müdür Vekilliğine atanmıştır.
Eğitime olan inancı, onu İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'ne kaydolmaya yöneltmiştir. Fakat tam bu dönemde patlak veren İkinci Dünya Savaşı, onun akademik ilerlemesini sekteye uğratmıştır. Savaş yılları boyunca iki kez, her birinde ikişer yıl olmak üzere askere çağrılmıştır. Bu zorunlu aralar sebebiyle yükseköğrenimini ancak 1947 yılında tamamlayabilmiştir. Gökman, 1942 yılında evlenmiş ve iki çocuk sahibi olmuştur. Savaşın gölgesinde geçen yıllarda mesleki kariyerini de sürdürmüş, 1943'te Köprülü Kütüphanesi başmemurluğuna getirilmiştir.
Beyazıt Devlet Kütüphanesi'nde Modernleşme Rüzgarları
Tarih 1946 yılını gösterdiğinde Muzaffer Gökman, Beyazıt Umumî Kütüphanesi müdür vekilliğine tayin edilmiştir. Aynı yılın ekim ayında ise bu göreve asaleten atanarak kütüphanenin yönetimini tamamen devralmıştır. Onun müdürlük dönemi, Beyazıt Devlet Kütüphanesi için adeta modern kütüphaneciliğin miladı olmuştur. Göreve başladıktan sonra kararlı adımlar atan Gökman, Türkiye'de kütüphanecilik anlayışını sadece kitapların korunduğu pasif depolar olmaktan çıkarıp, modern tekniklerin uygulandığı dinamik bilgi merkezlerine dönüştürmek amacıyla büyük bir değişim başlatmıştır. Bu kapsamda kataloglama sistemlerinden okuyucu hizmetlerine kadar pek çok çağdaş uygulamayı ilk kez burada hayata geçirmiştir. Onun vizyonu, kütüphaneyi dönemin entelektüelleri ve araştırmacıları için vazgeçilmez bir merkez haline getirmiştir. Mesleki gelişmeleri yakından izlemek için yurt dışı seyahatlerine çıkmıştır. İtalya, Fransa, İngiltere ve Almanya'daki kütüphanelerde incelemelerde bulunarak buradaki yenilikçi sistemleri analiz etmiştir. Ayrıca 1959 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek kütüphanecilik alanındaki küresel standartları yerinde inceleme fırsatı yakalamıştır. Bu seyahatlerden elde ettiği izlenimleri ve mesleki birikimleri Türk kütüphaneciliğine uyarlamak için durmaksın çalışmıştır. Onun bu çabaları, Beyazıt Kütüphanesi'nin ulusal düzeyde bir model haline gelmesini sağlamıştır.
Uluslararası Deneyimler ve Üretken Yazarlık Dönemi
Amerika Birleşik Devletleri seyahatinin ardından edindiği tecrübeleri kitaplaştırmıştır. Bu doğrultuda yazdığı Amerikan Notları ve Amerika'da Kütüphane Sevgisi isimli kitapları, meslektaşları için önemli birer rehber niteliği taşmıştır. Üretkenliği sadece kütüphanecilik teorisiyle sınırlı kalmayan yazar, ömrü boyunca toplam 39 kitap ve yüzlerce makaleye imza atmıştır. Meslek dışı konulardaki çalşmalarında ise memleketi Taşköprü'ye atıfta bulunarak 'M. Taşköprülü' müstear adını kullanmayı tercih etmiştir. Muzaffer Gökman'ın titiz araştırmacılık çalışmalarının en kıymetli ve en önemli ürünü kabul edilen Atatürk ve devrimleri tarihi bibliyografyası adlı dev eseri, yakın tarih araştırmacıları ve kütüphaneciler için günümüde de en temel başvuru kaynaklarından biri olma özelliğini sürdürmektedir. Kütüphane müdürlüğü görevinin ardından da entelektüel üretimine ve düzenleme çalışmalarına continue etmiştir. Gökman, 1968-1988 yılları arasında Hürriyet gazetesi arşivinde çalışmıştır. Burada gazetenin kitaplığını ve fotoğraf albümünü sistemli şekilde düzenlemiştir. Değerli yazar, 14 Aralık 1996 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir. Muzaffer Gökman, geride bıraktığı onlarca eser ve çağdaş kütüphanecilik mirasıyla bugün de sevgiyle anılmaktadır.