Türk siyasi tarihinin ve milli mücadele döneminin önemli simalarından biri olan Mustafa Zeki Saltık, 1881 yılında Hozat'ın Karacaköy bölgesinde dünyaya geldi. Köklü bir aileye mensup olan ve Dersimli Sarı Sultanzade İsmail Bey'in oğlu olarak dünyaya gelen Mustafa Zeki Saltık, ilk ve orta öğrenimini kendi memleketinde tamamladı. Hem askeri kimliği hem de sivil dönemdeki yöneticilik vasıflarıyla ülkenin kaderinin tayin edildiği yıllarda önemli sorumluluklar üstlendi. Harp Okulu'ndan mezuniyetinin ardından süvari subayı olarak orduya katılan, Kurtuluş Savaşı sırasında İç Anadolu'da asayişi sağlayıp TBMM 1. Dönem Dersim Milletvekilliği yapan vatansever devlet adamı, 7 Mart 1969 tarihinde yine doğup büyüdüğü topraklarda vefat etti.
Askeri Kariyeri ve Cepheden Cepheye Mücadele
Gençlik yıllarında askeri alana ilgi duyan ve vatan hizmetine adanmak isteyen Mustafa Zeki Bey, dönemin geçerli askeri kuralları ve düzenlemeleri uyarınca 4 Ekim 1902 tarihinde Harp Okulu Aşiret Sınıfı bünyesine dahil edildi. Bu özel sınıfta aldığı askeri eğitim ve disiplin, onun gelecekteki parlak kariyerinin de temelini oluşturdu. Yoğun ve disiplinli bir eğitim sürecinin ardından, 4 Ocak 1904'te Süvari Teğmen rütbesiyle okulundan başarıyla mezun oldu. Mezuniyetinin hemen sonrasında vatan hizmetine fiilen başlamak üzere 4. Ordu bünyesinde yer alan Erzincan 22. Süvari Alayı'na atandı. Bu görev, genç teğmenin askeri tecrübe kazanmasında ve bölge koşullarını yakından tanımasında önemli bir dönüm noktası oldu.
Meşrutiyet Dönemi ve Askeri Değişimler
Osmanlı İmparatorluğu'nun çalkantılı dönemlerinde askeri vazifesini sürdüren Mustafa Zeki Bey, 1908 yılında ilan edilen II. Meşrutiyet sonrasındaki gelişmelere tanıklık etti. 1909 yılında askeri kadroların ve rütbelerin yeniden düzenlenmesi amacıyla çıkarılan Tasfiye-i Rütep Kanunu hükümleri çerçevesinde rütbesi üsteğmenliğe indirildi. Yaşanan bu idari değişikliğe rağmen mesleğine olan bağlılığından ve disiplininden hiçbir şey kaybetmedi. Ordudaki başarılı çalışmaları ve gösterdiği liyakat sayesinde, 13 Haziran 1915 tarihinde yeniden yükselerek yüzbaşılık rütbesine terfi etti. Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu şartlarında görev yapan tecrübeli subay, Mondros Ateşkes Anlaşması'nın imzalanmasıyla ortaya çıkan yeni askeri durum neticesinde 5. Kolordu bünyesindeki 25. Alay emrine atandı. Milli mücadele yılları başlıyordu.
Milli Mücadele ve İç Güvenliğin Sağlanması
Kurtuluş Savaşı döneminde Mustafa Zeki Bey'e çok kritik iç güvenlik görevleri tevdi edildi. Anadolu'nun iç kesimlerinde asayişin ve güvenliğin tesisi için görevlendirilen tecrübeli yüzbaşı; Yozgat, Keskin ve Kalecik bölgelerinde eşkıya takibi yapılması ve bu bölgelerde asayişin yeniden kurulması amacıyla memur edildi. Bu görevleri esnasında asayişi sağlamakla kalmayıp, milli teşkilatın kurulmasında da öncü rol üstlendi. Sorumlulukları son derece ağırdı. Bu çalışmalarıyla hem askeri hem de teşkilatçı kimliğini kanıtlayarak bölge halkının ve kurucu kadronun güvenini kazandı.
Milletvekilliği, Meclis Çalışmaları ve İstiklal Mahkemesi
Başarılı çalışmalarının ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci döneminde Dersim milletvekili seçilerek meclise girdi. Ankara'dan yeni bir çağrı gelmişti. Meclis çatısı altında milli egemenliğin kurulması için yoğun mesai harcayan Mustafa Zeki Bey, yasama faaliyetleri kapsamında İrşat ve Milli Savunma komisyonlarında görev aldı. Meclis çalışmalarına devam ederken, milli mücadele döneminin en kritik yargı organlarından biri olan Sivas İstiklal Mahkemesi üyeleğine 20 Kasım 1920 tarihinde seçildi. Adalet tavizsiz bir şekilde uygulanmalıydı. Mahkemenin görev süresinin ve faaliyetlerinin sona erdiği 17 Şubat 1921 tarihine kadar adaletin tecellisi için üyelik vazifesini sürdürdü. Mahkemedeki görevinin tamamlanmasının ardından meclisteki asli yasama görevine geri dönerek Dersim halkını temsil etmeye devam etti.
Mustafa Zeki Saltık'ın kariyerindeki bazı önemli dönüm noktaları şunlardır:
- 4 Ocak 1904 tarihinde Harp Okulu Aşiret Sınıfı'ndan mezun olarak askeri kariyerine başladı.
- Kurtuluş Savaşı'nda Yozgat, Keskin ve Kalecik bölgelerinde milli teşkilatlar kurdu.
- TBMM 1. Döneminde Dersim milletvekili sıfatıyla parlamentoda etkin rol üstlendi.
- 20 Kasım 1920 ile 17 Şubat 1921 tarihleri arasında Sivas İstiklal Mahkemesi üyesi olarak adaleti dağıttı.
Orduya Geri Dönüş, Emeklilik ve Aile Hayatı
TBMM I. Dönemi'nin sona ermesiyle birlikte milletvekilliği görevi tamamlanan Mustafa Zeki Saltık, çok sevdiği ve ömrünü adadığı askeri mesleğine geri dönmekte tereddüt etmedi. Geriye dönmek mümkün değildi. Meclisteki görevinin bitimiyle birlikte ordudaki faal vazifesine dönüş yapan tecrübeli komutan, vatan savunmasının farklı kademelerinde hizmetlerini sürdürdü. Uzun ve onurlu bir askeri kariyerin ardından, 27 Ağustos 1931 tarihinde ordudaki son görevinden emekliye ayrıldı. Aile hayatına büyük önem veren Saltık, evli ve iki çocuk babası olarak yaşamının geri kalan kısmını huzur içinde geçirdi. Hozat onun sığınağı oldu. Ülkesine hem cephede hem de meclis kürsüsünde büyük hizmetlerde bulunan bu vatansever şahsiyet, 7 Mart 1969 tarihinde doğduğu yer olan Tunceli'nin Hozat ilçesinde hayata gözlerini yumdu. Tarih onu daima anacaktır.