Türkiye’nin batı kıyılarında, Ayvalık’ta doğan ve hayatını Afro-Türklerin kültürel varlığını duyurmaya adayan Mustafa Olpak, yazar ve toplumsal aktivist kimliğiyle tanınan önemli bir isimdir. 1953 yılında (resmi kayıtlara göre 1 Ocak 1955) dünyaya gelen Olpak, mermer ustalığından yazarlığa uzanan çizgide köklerinin peşine düşmüştür. Ege’nin sıcak coğrafyasında şekillenen yaşamı boyu, atalarının Kenya’dan Girit’e, oradan Anadolu’ya uzanan zorlu göç hikayesini tüm dünyaya anlatmıştır. Ülkemizin zengin kültür mozaiğine ışık tutan bu değerli yazar, 4 Ekim 2016 tarihinde yaşama veda etmiştir. Köklerinden aldığı güçle toplumsal bir dönüşüm başlattı.
Kenya'dan Ege Kıyılarına Uzanan Aile Kökleri
Olpak ailesinin kökleri, Doğu Afrika’da, günümüz Kenya topraklarında yaşayan Kikuyu kabilesine uzanmaktadır. Tarihsel süreçte, 1890’lı yıllarda büyük ataları köleleştirilerek Girit’e getirilmiş ve buradaki Resmo kentinde satılmıştır. Yıllarca süren esaret ve mücadele dolu dönemin ardından, Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen nüfus mübadelesiyle birlikte aile Ayvalık’a yerleşmiştir. Ayvalık, Mustafa Olpak’ın hem çocukluğunu geçirdiği hem de kimlik mücadelesinin temellerini attığı yer olmuştur. Zorlu bir hayat mücadelesinin içinde büyüyen Olpak, askerlik görevini tamamladıktan sonra hayatını Sevgi Hanım ile birleştirmiştir. Bu mutlu evlilikten Özgür ve Zeynep adlarında iki çocukları dünyaya gelmiştir.
Toplumsal Aktivizm ve Afrikalılar Derneği
Yazarlık kimliğinin yanı sıra mermer ustası olarak çalışan Olpak, yaşamını sadece fiziksel emekle değil, entelektüel çabalarla da zenginleştirmiştir. Kendisi, ömrü boyunca şu önemli kimlikleri ve rolleri üstlenmiştir:
- Mermer ustalığı mesleği sayesinde hayatını alın teriyle kazanmıştır.
- Yazarlık çalışmaları aracılığıyla Afro-Türk topluluğunun sesi olmuştur.
- Aktivist kimliğiyle kurduğu dernek çatısı altında hak mücadelesi vermiştir.
Afro-Türklerin görünürlüğünü artırmak amacıyla 2006 yılında Afrikalılar Kültür ve Dayanışma Derneği’ni kurarak tarihi bir adıma imza atmıştır. Derneğin Ayvalık’taki açılışı uluslararası alanda büyük yankı uyandırmış, törene UNESCO Köle Yolu Projesi başkanı Ali Moussa Iye de bizzat iştirak etmiştir. Bu sivil toplum girişimi, Türkiye’deki Afrika kökenlilerin geçmişlerini araştırmaları ve kültürel bağlarını korumaları açısından bir dönüm noktası olmuştur.
Arap Kızı Camdan Bakıyor Eseri ve Sinema Yolculuğu
Mustafa Olpak’ın geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan en önemli çalışması, kendi aile geçmişini anlattığı Arap Kızı Camdan Bakıyor adlı kitabıdır. Bu çarpıcı eser, yazarın büyükbabasının bir Türk aile tarafından satın alınma sürecini, ailenin Cumhuriyet’in ilanından sonra İstanbul’a taşınmasını ve karşılaştıkları toplumsal hayatı tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir. Büyük ilgi gören bu tarihi tanıklık, daha sonra sinemaya da uyarlanmıştır. Eser, uluslararası festivallerde ve sinemalarda Baa Baa Black Girl ismiyle gösterilerek Afro-Türklerin tarihi mirasını küresel ölçekte temsil etmiştir. Olpak, geride bıraktığı bu kıymetli eserlerle kültürel çeşitliliğin unutulmaz savunucularından biri olmuştur.