Mustafa Balel, 1 Eyül 1945 tarihinde Sivas'ta dünyaya gelmiş, Türk edebiyatına hikâyeci, romancı ve çevirmen olarak yön vermiş önemli bir edebiyatçıdır. Edebiyat hayatına 1972 yılında adım atan Balel, birey ve toplum çatışmasını işleyen hüzünlü ve samimi diliyle tanınır. Yazınsal serüvenine adım attığı günden itibaren insan ruhunun derinliklerini betimleyen sanatçı, eserlerinin farklı dillere çevrilmesiyle uluslararası alanda da adından söz ettirmiştir.
Akademik Geçmişi ve Eğitmenlik Yılları
Eğitim hayatına doğduğu topraklarda başlayan yazar, 1964 yılında Sivas Lisesi'nden mezun olmuştur. Yükseköğrenimini ise 1968 senesinde Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü'nde tamamlayarak öğretmenlik mesleğine adım atmıştır. İlk görev yeri olan Ardahan Lisesi'ndeki Fransızca öğretmenliğinin ardından, kazandığı burs sayesinde eğitimini sürdürmek üzere Fransa'ya gitmiştir. Burada Poitiers Üniversitesi bünyesinde Karşılaştırmalı Dünya Edebiyatı alanında yüksek lisans çalışmasını başarıyla tamamlamıştır.
Türkiye'ye dönüşünün ardından eğitimcilik kariyerini farklı kurumlarda sürdüren Balel, 1978 ile 1980 yılları arasında İstanbul Atatürk Eğitim Enstitüsü'nde yirminci yüzyıl Fransız edebiyatı ve çeviri dersleri vermiştir. Ardından 1980-1997 yılları arasında uzun bir dönem İstanbul Bahçelievler Lisesi'nde Fransızca ve edebiyat öğretmenliği yapmıştır. Mesleğinin son yıllarında ise 1997'den 2000 yılına kadar Adnan Menderes Anadolu Lisesi'nde edebiyat dersleri okutarak eğitimcilik hayatını noktalamıştır.
Edebi Serüveni ve Yayıncılık Faaliyetleri
Yazarın yazın dünyasıyla buluşması 1972 yılında Yeni Ortam gazetesinde kaleme aldığı kitap tanıtımları ve edebiyat eleştirileriyle gerçekleşmiştir. Zaman içinde dergi ve gazetelerde öyküleri, çevirileri ve eleştirileri yayınlanmıştır. Böylelikle kendisi, aynı zamanda edebiyat çevrelerinde tanınmıştır. Yayıncılık dünyasına da katkı sunan sanatçı, kendi kurduğu ve yönettiği Öykü Dergisi'ni edebiyatseverlerle buluşturmuştur. Nisan 1975 ile Mayıs 1976 tarihleri arasında yayınlanan bu dergi, toplam 7 sayı sürerek dönemin öykücülük ortamına hareketlilik getirmiştir.
Eserlerindeki Temalar ve Dünya Dillerine Yolculuk
Balel'in kaleme aldığı metinlerde en çok göze çarpan özellik, samimi anlatımı ve insan psikolojisinin derinliklerine inmedeki ustalığıdır. Toplumsal konuları birey ve çevre ilişkisi üzerinden ele alırken, yapıtlarına genel bir hüzün havası aşılamıştır. Erkek egemen olarak kabul gören toplumsal yapının altında, aslında gizliden gizliye işleyen ve uzlaşmayla yürütülen anaerkil bir düzenin var olduğunu eserlerinde ustalıkla ortaya koymuştur. Bu özgün yaklaşım, yapıtlarının sınırları aşmasını sağlamıştır. Yazarın hikâye ve romanları Fransızca, Romence, Farsça ve Bulgarca gibi farklı dillere tercüme edilerek dünya okurlarına ulaşmıştır.
Kitapları ve Öykülerinin Dünyası
Yazarın zengin edebi birikimi, iki temel hikâye derlemesinde toplanmıştır. İlk olarak 1974 yılında basılan öykü kitabında, öğretmenlik yaptığı Ardahan yıllarında gözlemleme şansı bulduğu taşra yaşamından izler taşır. Bu eserde yer alan öyküler şunlardır:
- İki Canlı
- Abbas'ın Piçi
- Kurbağalar
- Kuduzun Düzü
- Çopurun Dursun
- Ahırdakiler
- Kurtboğan
- Karga Öterken
- Hasır
- Kuyruklu Dünya
- Mahkeme Duvarı
- Kurban Eti
- Makasçının Karısı
- Kumalar
Yazarın 1977 yılında okurla buluşan ikinci hikâye kitabı ise kentsel ve toplumsal temaları daha belirgin şekilde işler. Bu kitapta yer alan eserler şunlardır:
- Kiremit Rengi Vazo
- Boşboğaz
- Bir Buçuğu Biraz Geçe
- Ekinler Sarardı
- Filiz Çayı
- Kiraz Küpeler
- Horozlu Ayna
- Can Eriği
Bu kitaptaki ilk dört öyküde, 12 Mart askeri müdahalesinin ardından insanların yoğun bir korku ve tedirginlik içinde sürdürdüğü İstanbul yaşamı gerçekçi bir bakışla tasvir edilir. Diğer öykülerde ise farklı insanlık hallerine odaklanılır. Örneğin; Filiz Çayı öyküsünde, geçim derdiyle Fransa'ya giden bir işçinin zorlu çalışma koşulları ve vatan hasreti aktarılır. Kiraz Küpeler, hastaneden dönen yoksul bir babanın cebindeki kısıtlı parayla evladına kiraz almak ile eve dönüş yol parası yapmak arasında sıkışıp kaldığı çaresizliği anlatır. Horozlu Ayna öyküsünde, İstanbul'da mevsimlik işçi olarak çalışıp memleketlerine dönen amca ve yeğenin tren yolculuğunda başlarına gelen sarsıcı olay ele alınır. Son olarak, 12. Antalya Altın Portakal öykü yarışmasında başarı ödülüne layık görülen Can Eriği adlı çalışmada ise kırsal bölgelerdeki gençlerin yaşadığı cinsel sorunlar ve bu sorunların yarattığı sıkıntılar işlenir.