Ahmet Mükerrem Sarol, 1950'li yılların siyasi ortamında Başbakan Adnan Menderes'in en güvendiği çalışma arkadaşları arasında yer almış devlet adamıdır. Trablusşam'da 1909 yılında subay babasının ilk evladı olarak doğan Mükerrem Sarol, tıp eğitimini bitirip Hamburg'da ihtisas yaptıktan sonra genç yaşta Türk siyasetine yön veren önemli aktörlerden biri olmuştur. Hekimlik kariyerinin yanı sıra Demokrat Parti iktidarlarında bakanlık üstlenen tecrübeli siyasetçi, geliştirdiği özgün siyasi formüller ve basın politikalarıyla yakın siyasi tarihimizde gerçekten çok derin izler bırakmıştır. Deneyimli devlet adamı, vefat ettiği 8 Kasım 1995 tarihine kadar Türkiye'nin yakın tarihine doğrudan tanıklık etmiştir.
Trablusşam'dan Tıp İhtisasına Uzanan Yıllar
Ahmet Mükerrem Sarol, Kütahya'nın Gediz ilçesinin tanınmış bir aileye mensup olan General Osman Nuri Sarol'un ilk çocuğu olarak doğmuştur. Babasının askeri görevleri nedeniyle Trablusşam'da doğan Sarol'un çocukluğu, disiplinli bir askeri iklimde şekillenmiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün de yakından tanıdığu General Osman Nuri Sarol, Jandarma Genel Komutan Yardımcılığının ardından 1940 yılında vekaleten Jandarma Genel Komutanlığı yapmış çok saygın bir askerdir. General Osman Nuri Bey'in üstlendiği en önemli bazı kritik askeri vazifeler şunlardır:
- 1939 yılında Jandarma Genel Komutan Yardımcılığı görevine getirilmesi.
- 1940 yılında vekaleten Jandarma Genel Komutanı olarak atanması.
- Osmanlı ordusu mensubu olarak Trablusşam'daki askeri görevini başarıyla sürdürmesi.
Genç Mükerrem, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki tıp eğitimini 1933 yılında başarıyla tamamlamıştır. Hekimlikte derinleşmek amacıyla Almanya Hamburg Üniversitesi'nde doğum ve kadın hastalıkları uzmanı olmuştur. Eğitimini bitiren başarılı doktor, 1938'de Türkiye'ye dönerek Aydın'da hükümet tabibi olarak çalışmıştır. Bu görev, onun tüm yaşam çizgisini değiştirecektir.
Siyasete İlk Adım ve Basın Bakanlığı Dönemi
Sarol, Aydın'da çalışırken o dönemin önde gelen isimlerinden Adnan Menderes ile tanışma fırsatı yakalamıştır. Bu dostlukla siyasete adım atmıştır. Demokrat Parti saflarında yer almıştır. Demokrat Parti'nin 1950 yılındaki seçim zaferinde İstanbul milletvekili olarak Meclis'e girmeyi başarmıştır. Genç parlamenter, İstanbul ve Edirne milletvekili olarak parlamentoda uzun yıllar başarıyla görev yapmıştır. Menderes'in yakın sırdaşı olan Sarol, ayrıca Türk Sesi gazetesini kurarak medya sektöründe de kendine yer bulmuştur.
Basın Yayın İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı olarak kabineye giren Sarol, bu görevde Ekim 1955'e kadar kalmıştır. Gazete sahibi bir siyasetçinin basın bakanı yapılması, muhalif basın organlarında büyük tartışmalara yol açmıştır. Özellikle CHP yanlısı Akis dergisi gibi mecralar, bu durumu çok sert şekilde eleştirmiştir. Basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar o yıllarda siyasi gündemin en hararetli tartışma konularındandır. Baskılar üzerine Sarol, çıkar çatışmasını önlemek için gazetesini yakını Atıf Sakar'a devretmitir.
Hükümet Krizleri ve Siyasi Mücadeleler
1954 seçimlerinin ardından, Demokrat Parti ile Türk basını arasındaki ilişkiler hızla bozularak gerilmiştir. İktidarın çıkardığı "Neşir Yoluyla Yapılan Hakaretlere Dair Kanun", parti içinde de derin çatlakların doğmasına zemin hazırlamıştır. Basına getirilen yasakların ifade özgürlüğünü ve haber yazma hürriyetini kısıtladığı gerekçesiyle on bir Demokrat Parti milletvekili, "Basına İspat Hakkının Verilmesi Hakkındaki Kanun" teklifini parti gündemine getirmiştir. Adnan Menderes bu hamleyi hiziplere bölmek olarak nitelendirmiş ve sert tepki göstermiştir. Partinin ağır toplarından Fuat Köprülü'nün muhalifleri desteklemesi, dengeleri altüst etmiştir.
Sarol, DP Büyük Kongresi öncesinde hükümeti rahatlatmak amacıyla Genel Kurul üyeliğinden çekilmiştir. Buna rağmen, gerçekleştirilen kongrede yüksek oyla yeniden Genel İdare Kurulu üyeliğine seçilmiştir. Ancak basına ispat hakkı tartışmalarıyla beraber yaşanan 6-7 Eylül Olayları çalkantıyı artırmıştır. Tepkiler üzerine, 29 Kasım 1955 günü Menderes dışındaki kabine üyeleri istifa etmiştir.
İşte bu krizde Mükerrem Sarol, Menderes'i kurtaracak meşhur "Sarol Formülü" teklifini sunmuştur. Bu öneriyle Menderes, hükümet adına değil kendi şahsı adına güvenoyu alarak başbakanlışını sürdürmüştür. Güvenoyunun alınması, Menderes'in istifasını isteyen parti içi muhalefetin Sarol'a cephe almasına yol açmıştır. Fuat Köprülü ve ekibi, Sarol'u partiden ihraç ettirmek için yoğun çaba harcamıştır. Kriz sonunda on dokuz milletvekili partiden ayrılarak Hürriyet Partisi'ni kurmak zorunda kalmıştır.
Menderes'i sonuna kadar destekleyen Sarol, kabinenin yine yıpranmış kişilerden kurulması durumunda yeni hükümete kendisinin de kırmızı oy vereceğini açıkça ilan etmiştir. Parti hiyerarşisiyle ters düşen ve bu iddialı çıkışı sebebiyle DP Yüksek Haysiyet Divanı'na sevk edilen deneyimli siyasetçi, partiden tamamen ihraç edilmek yerine bir yıl süreyle geçici olarak uzaklaştırma cezasına çarptırılmıştır. Ceza alan tecrübeli siyasetçi, bir süre köşesine çekilmeyi tercih etmiştir. Siyasi aranın ardından Sarol, 1957 yılındaki seçimlerde Edirne'den milletvekili adayı olarak gösterilmiştir.
Edirne'de yürüttüğü başarılı seçim çalışmaları sonucunda yüksek oyla milletvekili seçilerek Meclis'e dönmüştür. Seçim bölgesi Edirne'de yürüttüğü çalışmalar boyunca yerel halkla son derece güçlü bağlar kurmuştur. Mükerrem Sarol, Edirne milletvekilliği görevini 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesine kadar başarıyla sürdürmüştür. Darbenin ardından Meclis kapatılınca Sarol siyaset sahnesinden tamamen çekilmiştir. Hayatının kalan dönemini siyasetten tamamen uzak geçiren Sarol, İstanbul'da gözlerini hayata kapamıştır.