Kastamonu topraklarında 19 Haziran 1887 tarihinde dünyaya gözlerini açan Muhammed İhsan Oğuz, ömrünü İslam ilimlerine adamış müstesna bir mutasavvıf ve düşünürdür. Geleneksel eğitim süreçlerini memleketinde tamamlayan bu değerli şahsiyet, hem devlet kademelerindeki başarılı bürokratik kariyeriyle hem de kaleme aldığı çok sayıda eseriyle Türk-İslam düşünce dünyasında derin izler bırakmıştır. Yüz yılı aşan ömrü boyunca manevi derinliği ve entelektüel üretkenliği bir arada yürüten Oğuz, 2 Ağustos 1991 tarihinde yine memleketi Kastamonu'da hayata gözlerini yummuştur.
Devlet Hizmeti ve Bürokrasi Yılları
Muhammed İhsan Oğuz'un çocukluk yılları, Kastamonu'nun köklı ailelerinden birine mensup olmanın getirdiği manevi atmosferde geçmiştir. Babası Atâullah Efendi, annesi ise Hâcer Hanım'dır. Aile; dedesi Hacı Hâfız Ahmed ve büyük dedesi Hacı Mehmed'in Kastamonu genelinde 'Küçük Hattat' ve 'Büyük Hattat' unvanlarıyla tanınmış olmaları sebebiyle, çevresinde Hattatzâdeler veya Hattatoğulları olarak anılmıştır. Genç yaşta eğitim hayatına adım atan Oğuz, mahalle mekteplerinin ardından rüşdiye eğitimi almış ve Ziyâiyye Medresesi'nde yükseköğrenim görmüştür. Henüz on beş yaşındayken Posta Telgraf İdaresi bünyesinde çalışmaya başlayarak devlet hizmetine adım atmıştır.
Bürokraside memurluktan başlayarak hızla yükselen Oğuz, muhasebe işlerinden başmüdür yardımcılığına kadar pek çok önemli sorumluluk üstlenmiştir. Kastamonu merkezli altı vilayeti içine alan geniş bölgede Baş Müdürlük görevini yürütmesi, onun idari yeteneğinin en somut göstergesidir. Aynı dönemde Kastamonu Mekteb-i Sultânîsi'nde idari görevler üstlenmiş, ayrıca rüşdiyede Türkçe öğretmenliği yapmıştır. Birinci Dünya Savaşı dönemindeki kadro daralmaları ve İstiklal Harbi yıllarındaki kritik haberleşme görevleri, onun vatanperver duruşunu pekiştirmiştir. Devletine otuz üç yıl boyunca sadakatle hizmet eden bu değerli bürokrat, 1 Ocak 1938'de emekliliğe ayrılmıştır.
Manevi Arayış ve Tasavvuf Yolculuğu
Oğuz'un tasavvufi yönelişi çok erken yaşlarda, henüz on iki yaşındayken Kastamonulu Nakşibendiyye şeyhi Muhammed Hulûsî Efendi'ye intisap etmesiyle başlamıştır. Manevi arayışını sürdüren düşünür, ömrü boyunca yedi farklı manevi kaynaktan beslenmiştir. Bu süreçte Bursa Orhangazi'de mukim Dağıstan göçmeni Şerefüddin Efendi ve Tosyalı Şeyh Mehmed Sâdık Efendi gibi kıymetli zatlara bağlanmıştır. Dördüncü mürşidi olan Seyyid Ahmed el-Kürdî ile olan irtibatı ise oldukça ilginç bir rüyayla başlamıştır. Posta memurluğu görevini bu dönemde bir vesile olarak kullanan Oğuz, Harput'taki bu veli zatla mektuplaşarak irşad icazeti almayı başarmıştır.
Daha sonra Seyyid Muhammed Mestûr el-Üveysî ve Şeyh Muhammed Ma'sûm Müceddidî gibi manevi rehberlerin rehberliğinden feyiz almıştır. Müceddidî'nin meşhur eserini Türkçe lisanına kazandırarak ilim dünyasına sunmuştur. Muhammed İhsan Oğuz, 1941 yılına gelindiğinde ise bizzat Hz. Muhammed'in manevi irşadına mazhar olduğunu belirtmiştir. Bu ilahi tecrübe neticesinde, inananların doğrudan doğruya Peygamber'in ruhaniyetine rabıta kurarak manevi olgunluğa ulaşabileceğini savunan 'Ahseniyye' yolunu açıklamıştır. Bu has yolda gidenlerin aracıya ihtiyaç duymadan ilahi yakınlığa erebileceğini müjdelemiştir.
Yüzü Aşkın Eser ve Kültürel Mirası
Hayatı boyunca tefekkür dünyasını zenginleştiren Muhammed İhsan Oğuz, ardında yüzü aşkın değerli yazılı eser bırakmıştır. Bu eserlerin günümüz Türkçesine aktırılması ve yayımlanması süreçleri, kendisinin sağlığında kurulan vakıf eliyle titizlikle yürütülmektedir. Müellifin öne çıkan bazı çalışmaları şunlardır:
- Saâdet Anahtarı
- Kazâ ve Kader Kitabı; Seçebilme, Dileyebilme, Güç Yetirebilme
- Ârifler Silsilesi
- Tasavvufun Öncüleri 12 Büyük Velî
- Mezheb-i Selef / Selefiyye Mezhebi : İlk Müslümanları Örnek Alma Yolu
- Vesiletünnecat (İslâm İlmihali)
Muhammed İhsan Oğuz'un zengin fikri mirası, bugün akademisyenler ve araştırmacılar için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Kastamonu Üniversitesi bünyesinde faaliyete geçirilen özel uygulama ve araştırma merkezi, bu değerli alimin fikirlerini ve kaleme aldığı yüzü aşan eseri geleceğe taşımak adına bilimsel çalışmalara büyük imkanlar sunmaktadır. Kendini tamamen yaratıcıya kul olmaya adamış bu abidevi şahsiyetin mirası, tasavvuf araştırmalarında canlılığını korumaktadır.