Mustafa Muammer Aksoy, 1917 yılında Antalya'nın İbradı ilçesinde dünyaya gözlerini açan, Türk hukuk dünyasının ve siyaset tarihinin en önemli isimlerinden biridir. Demokratikleşme sürecinde, özellikle 1961 Anayasası'nın hazırlanmasında aktif rol oynayan aydın akademisyen, 31 Ocak 1990'da Ankara'da uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetti. Cumhuriyetin temel değerlerini ve hukukun üstünlüğünü savunma misyonunu hayatı boyunca en ön planda tutan Aksoy, çok yönlü entelektüel kimliği ve köşe yazarlığıyla da toplumsal hafızada silinmez izler bırakmıştır.
Hukukla Şekillenen Parlak Bir Eğitim Hayatı ve Akademik Yıllar
Aksoy'un köklü ailesi, onun entelektüel ve ahlaki gelişiminde büyük bir rol oynamıştır. Milletvekili Numan Aksoy ile Nadire Aksoy'un evladı olan Muammer Aksoy, kardeşleri Prof. Dr. Muzaffer Aksoy, Nilüfer Pehlivanlı, Dr. Fikret Aksoy ve Sevim Batukan ile birlikte aydın bir aile ortamında büyüdü. 1939 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden bütün derslerinden tam not alarak mezun oldu. Bu büyük başarı, onun gelecekteki akademik kariyerinin ilk habercisiydi. Üstün başarısının ardından eğitimini yurt dışında sürdürme kararı aldı. İsviçre'ye giderek Zürih Üniversitesi Hukuk ve Devlet Bilimleri Fakültesi'nde hukuk doktorasını başarıyla tamamladı.
Doktor unvanını aldıktan sonra büyük bir heyecanla vatanına dönen idealist hukukçu, ilk olarak İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde asistan olarak göreve başladı. Bilimsel titizliği ve adalet tutkusu sayesinde kısa sürede akademik çevrelerde saygınlık kazandı. Daha sonra Ankara Üniversitesi bünyesinde öğretim üyeliği yaparak yüzlerce hukuk öğrencisinin yetişmesine katkı sağladı. Ancak, 1957 yılına gelindiğinde üniversite kanununda gerçekleştirilen birtakım yasal değişikliklerin akademinin özerk yapısına telafi edilemez zararlar verdiğini savundu. Bu onurlu duruşu doğrultusunda görevinden istifa ederek akademik kariyerine ara verdi ve aktif siyasete katılmak amacıyla Cumhuriyet Halk Partisi saflarına katıldı.
1961 Anayasası'ndan Siyasete Uzanan Onurlu Mücadele
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından ülkede yeni bir hukuki düzenin kurulması ihtiyacı doğduğunda, Muammer Aksoy yeniden üniversite kürsüsüne davet edildi. Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde profesörlük kadrosuna atanan tecrübeli akademisyen, aynı zamanda Kurucu Meclis bünyesinde Antalya temsilcisi olarak görev aldı. Onun Türk demokrasi tarihindeki en büyük hizmetlerinden biri, hazırladığı özgürlükçü yapısıyla bilinen 1961 Anayasası'nın komisyon sözcülüğünü üstlenmesi olmuştur. Bu süreçte anayasa taslağının hazırlanmasında aktif rol alarak temel hak ve hürriyetlerin güvence altına alınması için yoğun mesai harcadı. Siyasi alandaki çalışmalarını CHP çatısı altında sürdüren Aksoy, ayrıca parti meclisi üyeliği görevlerinde de bulundu.
Hayatı boyunca demokrasinin kesintiye uğramasına karşı çıktı. 12 Mart 1971 Muhtırası'ndan sonra tutuklansa da yargılama sonucunda tamamen aklandı. Siyasi mücadelesine parlamento çatısı altında devam etmek isteyen Aksoy, 1977 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi İstanbul Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. Bu dönemde hem ulusal hem de uluslararası düzeyde önemli görevler üstlendi. Avrupa Konseyi'nde Türkiye'yi başarıyla temsil ederken, aynı zamanda Türk Hukuk Kurumu'nun başkanlığını da yürüttü. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin yarattığı zorlu koşullara rağmen, meslektaşlarının güveniyle Ankara Barosu Başkanlığına seçildi ve bu saygın görevi 1984 yılına kadar büyük bir kararlılıkla sürdürdü.
Atatürkçü Düşünce Derneği ve Hain Suikast
Yaşamının son döneminde, cumhuriyet değerlerini savunacak güçlü bir sivil toplum kuruluşunun kurulması gerektiğine inanıyordu. Bu inançla 1989 yılında, ülkenin önde gelen aydınlarıyla bir araya gelerek Atatürkçü Düşünce Derneği'ni kurdu. Kurucular kurulu arasında şu değerli isimler yer almaktaydı:
- Hıfzı Veldet Velidedeoğlu
- Bahriye Üçok
- Bahri Savcı
- Münci Kapani
Kurucu genel başkanlık görevini üstlenerek derneğin teşkilatlanması ve fikirlerinin yayılması için durmaksızın çalıştı. Ancak bu çabaları, cumhuriyet düşmanlarının hedefi haline gelmesine yol açtı. 31 Ocak 1990 tarihinde, Ankara'nın Bahçelievler semtindeki evinin önünde uğradığı hain bir silahlı saldırı sonucunda hayatını kaybetti. Bu kayıp, tüm Türkiye'de derin bir üzüntü ve infiale yol açtı. Naaşı, 3 Şubat günü düzenlenen devlet töreninin ardından Maltepe Camii'nden kaldırılarak Cebeci Asri Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına tevdi edildi.
Suikastın ardındaki sır perdesi uzun yıllar boyunca aralanamadı. Soruşturma dosyasında ciddi bir ilerleme kaydedilememişti. Ancak 17 Ocak 2000'de İstanbul Beykoz'da bir terör örgütü hücresine yapılan baskında ele geçirilen gizli belgeler, Aksoy ile birlikte Uğur Mumcu, Bahriye Üçok ve Ahmet Taner Kışlalı gibi aydınların cinayetlerine ışık tuttu. Umut Davası olarak tarihe geçen yargılama sürecinde, eylemleri gerçekleştiren yasa dışı Tevhid Selam Kudüs Ordusu örgütü üyeleri Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından mahkum edildi ve bu kararlar Yargıtayca onandı. Saldırıların faili olan Ferhan Özmen'in itirafları ve Sincan'da ele geçirilen suikast silahı, adaletin geç de olsa tecelli etmesini sağladı. Geride bıraktığı eşi Ülke Aksoy, evlatları İşık ve Arın ile sevgili torunları Aslı, Muammer Can ve İlke, onun onurlu mirasını yaşatmaya devam etmektedir.