Mehmet Şükrü Koç, Milli Mücadele döneminin en hareketli yıllarında Karahisar-ı Sahip milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci döneminde görev yapmış ve tarihe geçmiş vatansever bir Türk hukukçusudur. 1887 senesinde Afyonkarahisar'da dünyaya gelen Koç, ülkenin işgal altında bulunduğu o karanlık yıllarda çıkardığı yerel gazete vasıtasıyla halkı direnişe çağırmış ve Sivas Kongresi'ne katılarak bağımsızlık mücadelesinde mühim bir sorumluluk üstlenmiştir. Afyonkarahisar'ın önde gelen ailelerinden Koçağazade Abdullah Efendi'nin oğlu olan bu idealist hukukçu, ömrünü bağımsızlık davasına ve adalete adamıştır. Mecliste sergilediği kararlı duruş ve yürüttüğü muhalif siyasi faaliyetler, onun Türk parlamento tarihinde çok özel bir yer edinmesini sağlamıştır.
Adliye Yılları ve İlk Mesleki Deneyimler
İlk ve orta tahsilini memleketi Afyonkarahisar'da tamamlayan Mehmet Şükrü, yükseköğrenim görmek amacıyla imparatorluğun başkenti olan İstanbul'a gitti. İstanbul Hukuk Mektebi'nde başladığı yüksek hukuk eğitimini başarıyla sürdürerek 1911 yılının Ağustos ayında buradan mezun oldu. Diplomasını aldıktan sonra Osmanlı adalet teşkilatı bünyesinde çeşitli kademelerde görev alarak hakimlik ve savcılık makamlarında bulundu. Bu çerçevede Halep ve Kilis gibi önemli merkezlerde adli vazifeler yürüterek tecrübe kazandı. Kilis Savcı Yardımcısıyken 1919'da adliyeden ayrıldı. İstifasının ardından memleketi Afyonkarahisar'a geri döndü. Memleketinde yeni bir hayata adım attı.
Milli Mücadele Dönemi ve Gazetecilik Çalışmaları
Doğduğu topraklara dönen idealist hukukçu Şükrü Koç, burada serbest avukat olarak çalışmaya başladı. Milli Mücadele'nin ilk kıvılcımları parladığında, işgallere karşı halkı bilinçlendirmek amacıyla memleketinde çok etkili bir basın faaliyeti başlattı. Yayın hayatına soktuğu Afyon İkaz Gazetesi aracılığıyla milli kurtuluş hareketini destekleyen son derece ateşli yazılar kaleme aldı. Gazete, bölgedeki işgal karşıtı direnişin en önemli sesi haline geldi. Yürüttüğü bu başarılı yayıncılık faaliyetleri, onun milli harekette öncü bir figür olarak kabul edilmesini sağladı. Milli direnci teşkilatlandırmak amacıyla ülkenin dört bir yanından gelen delegelerin buluştuğu Sivas Kongresi'ne Afyonkarahisar delegesi sıfatıyla katılarak alınan o tarihi kararların altına imzasını büyük bir inançla attı.
Birinci Dönem TBMM'deki Yasama Faaliyetleri
Kongre salonunda sergilediği azimli ve kararlı tutum, onun meclis üyeliğine giden yolunu da büyük ölçüde açmış oldu. Sivas Kongresi'nin ardından gerçekleştirilen meclis seçimlerinde, Karahisar-ı Sahip sancağını temsil etmek üzere mebus seçilerek Ankara'ya gitti. 23 Nisan 1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış töreninde hazır bulunarak ilk günün coşkusuna ortak oldu. Yasama organının en çalışkan isimlerinden biri olan Koç, meclis bünyesinde kurulan birçok komisyonda etkin biçimde vazife aldı. Hukukçu kimliğiyle parlamentoda çok sayıda komisyonda aktif görev alarak adından sıklıkla söz ettirmiştir. Onun görev aldığı başlıca komisyonlar şunlardır:
- Adalet Komisyonu
- Anayasa Komisyonu
- Mali Kanunlar Komisyonu
Muhalif Duruşu ve Kanun Teklifleri
İlk yasama yılında Adalet Komisyonu Başkanlığı ve 5. Şube Başkanlığı gibi son derece prestijli makamlara layık görüldü. Meclisin üçüncü yasama yılında Adalet Komisyonu kâtipliğini büyük bir sorumlulukla yürüten tecrübeli hukukçu, Mali Kanunlar Komisyonu sözcülüğü ve parlamentonun son çalışma yılında ise Anayasa Komisyonu sözcülüğü görevlerini başarıyla tamamlamıştır. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Grubunun kurulmasının ardından mecliste oluşan siyasi saflaşmada muhaliflerin oluşturduğu İkinci Grup'ta yer aldı. Şükrü Koç, kurucu meclisin en etkili ve en cesur hatiplerinden biri olarak kürsüyü sıklıkla kullandı. İlk parlamento döneminde, 53 adedi gizli oturumlarda olmak üzere kürsüde toplam 330 kez söz alarak tarihi konuşmalar gerçekleştirdi. Hükümetin denetlenebilmesi maksıdıyla meclis başkanlığına 3 soru önergesi ile 7 gensoru önergesi sunarak aktif denetim yaptı. Dönemin Nafia Vekili İsmail Fazıl Paşa aleyhinde sunduğu gensoru önergesi, meclisteki oylamada bakana güvensizlik oyu verilmesiyle neticelendi. Bu olay parlamento denetiminin gücünü gösterdi. Siyasi kariyeri boyunca meclise 9 kanun teklifi sundu. Bunlardan Vatan Hıyaneti hakkındaki ilk yasa teklifi, 29 Nisan 1920 tarihinde kabul edilerek 2 numaralı kanun olarak yürürlüğe girdi.
Siyaset Sonrası Yaşamı ve Vefatı
Ahmet Nafiz Özalp ile ortaklaşa verdiği ve bu suç kapsamındaki bazı cezaların affedilmesini öngören teklif ise kanunlaştı. Söz konusu kanun teklifi, meclis genel kurulunda yapılan oylama sonucunda 10 Aralık 1921 tarihinde kabul edilerek 170 numaralı kanun olarak kayıtlara geçmiştir. Milletvekili meclisteki en hareketli üyelerden biriydi. Yaptığı konuşmalarla genel kurulda derin izler bıraktı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci dönemi sona erdiğinde, Ankara'daki aktif siyasi yaşantısını nihayete erdirerek memleketine geri döndü. Afyonkarahisar'da yarım bıraktığı mesleği olan avukatlığa kaldığı yerden devam ederek adalet dağıtmayı sürdürdü. Özel yaşamında aile değerlerine çok kıymet veren Mehmet Şükrü, evli ve üç çocuk babası olarak mütevazı bir yaşam sürdü. Milli Mücadele'nin en çetin günlerine şahitlik etmiş bu vatansever hukuk adamı, 10 Mart 1938 tarihinde memleketinde vefat etti. Cumhuriyetin kuruluş harcında emeği olan Mehmet Şükrü Koç'un bıraktığı bu onurlu miras, Türk milleti tarafından daima minnetle ve saygıyla anılmaya devam edecektir.