Osmânlı İmparatorluğu'nun son demlerinde Selanik'te dünyaya gelen ve cumhuriyetin kuruluş yıllarında bürokrasiden siyasete kadar uzanan geniş bir yelpazede ülkesine hizmet eden Mehmet Somer, Türk idari ve siyasi tarihinin sessiz kahramanlarından biridir. 1882 yılında Selanik'te doğan ve ömrünü vatan hizmetine adayan tecrübeli devlet adamı, 4 Nisan 1950 tarihinde vefat edene dek pek çok kritik görevde bulunmuştur. Rüştiye sıralarından başlayarak aldığı husûsi eğitimle kendisini donatan Somer, genç yaşta adım attığı kamu koridorlarında dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla sivrilmiştur. Kütahya Milletvekilliği göreviyle parlamentoda da yer alan Somer, hem Osmânlı'nın son dönem mali yapısına hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin yeni kurulan iktisadi kurumlarına yön veren isimler arasında yer almıştır.
Selanik'ten Ankara'ya Uzanan Eğitim ve İlk Memuriyet Yılları
Somer'in hayat yolculuğu, dönemin en önemli sosyo-ekonomik ve kültürel merkezlerinden biri olan Selanik'te başlamıştır. İlk ve orta öğrenimini burada tamamlayarak rüştiye okulundan mezun olan Somer, bununla yetinmeyerek dönemin önde gelen hocalarından husûsi eğitim almıştır. Kendisini sürekli geliştirmiştir. Aldığı bu nitelikli eğitimin ardından kamu hizmetine ilk adımını yine kendi memleketinde atmıştır. Bürokrasi dünyası onu bekliyordu. Ulumu Umûmiye Selanik Merkezinde memurluk hayatına başlayan genç Mehmet Somer, burada devlet bürokrasisinin inceliklerini ve mali denetim süreçlerini bizzat yaşayarak öğrenmiştir.
Maliye ve İskân Politikalarında Stratejik Görevler
Mehmet Somer'in devlet kademelerindeki yükselişi, onun görev aldığı her makamda sergilediği üstün liyakat ve disiplinin doğal bir sonucudur. Başarı, onun için kaçınılmazdı. İmparatorluğun dağılma sürecinde ve yeni cumhuriyetin inşa döneminde çok kritik görevler üstlenmiştir. Somer'in idari kariyeri boyunca yürüttüğü ve her biri ülkenin iktisadi yapısı için büyük önem taşıyan vazifeler şu şekilde sıralanmaktadır:
- İstanbul ve Yöresi Başmüdürlüğü: İstanbul gibi kritik bir merkezde mali işlerin koordinasyonunu başarıyla sağlamıştır.
- Kasımpaşa Tuz Ambarı ve Merkez Mühime Müdürlüğü: Devletin en önemli gelir kaynaklarından olan tuz ticaretinin lojistik merkezini yönetmiştir.
- Foça Müdürlüğü: Ege kıyılarında yerel yönetimin ve kamu maliyesinin güçlendirilmesinde etkin rol oynamıştır.
- Ankara Ulumu Umûmiye Başmüdürlüğü ve Başmüfettişliği: Millî Mücadele'nin kalbinde, Ankara'da mali denetim sistemini organize etmiştir.
- Varidatı Mahsusa Genel Müdür Vekilliği: Özel gelirlerin toplanması ve hazineye aktırılması sürecini en üst düzeyde yönetmiştir.
- Tuz İnhisârı Müdürlüğü: Devlet tekelinde olan tuz sektörünün planlanmasını ve vergilendirilmesini koordine etmiştir.
- İskân Genel Müdürlüğü: Cumhuriyetin en zorlu dönemlerinde nüfus mübadelesi ve yerleşim politikalarını yöneterek toplumsal huzurun inşasına katkı sağlamıştır.
Bu kritik görevler, Somer'i cumhuriyet kadroları arasında vazgeçilmez bir uzman konumuna getirmiştir. Özellikle nüfus hareketlerinin yoğun olduğu dönemde yürüttüğü İskân Genel Müdürlüğü, onun insani ve idari yönünü en çok ortaya çıkaran görevlerden biri olmuştur.
TBMM Dönemi ve Siyasi Mirası
Bürokraside elde ettiği eşsiz birikimi halkın hizmetine sunmak amacıyla siyasete adım atan Mehmet Somer, TBMM çatısı altında da önemli işlere imza atmıştır. Milletin sesi olmak istiyordu. Türkiye Büyük Millet Meclisi IV. Dönem ara seçimlerinde gösterdiği başarıyla parlamentoya adım atan Somer, milletin kürsüsünde bürokrasi tecrübesini yasa yapım süreçlerine yansıtmıştır. Halkın takdirini kazanarak V. Dönem Kütahya Milletvekilliği görevine de seçilen tecrübeli siyasetçi, meclis komisyonlarında mali reformlar ve yerleşim sorunları üzerine aktif çalışmalar yürütmüştür.
Sadece başarılı bir devlet adamı olmakla kalmayan Mehmet Somer, özel hayatında da örnek bir aile babası profili çizmiştir. Evli olan Somer, beş çocuk babası olarak ailesine ve çocuklarının eğitimine büyük önem vermıştır. Ailesi onun en büyük desteğiydi. 4 Nisan 1950 tarihinde yaşama veda eden bu değerli şahsiyet, geride tertemiz bir geçmiş ve modern Türkiye'nin temellerine konmuş harçlar bırakmıştır. Mehmet Somer ismi, Selanik'in dar sokaklarından başlayıp Ankara'nın meclis kürsüsüne uzanan onurlu bir hizmet öyküsü olarak hafızalardaki yerini korumaktadır.