Cumhuriyet döneminin ilk kuşak aydınları arasında yer alan Mehmet Şevki Yazman, hem cephelerde kazandığı askeri başarıları hem de sivil hayatta ortaya koyduğu entelektüel üretkenliği ile öne çıkan çok yönlü bir şahsiyettir. 1896 yılında kadim kültür şehri Harput bünyesinde dünyaya gözlerini açan Yazman, genç yaşlardan itibaren ülkenin kaderini belirleyecek dönüm noktalarında aktif roller üstlenmiştir. Askeri mekteplerde başlayan eğitim hayatını savaş meydanlarına taşıyan ve ardından mühendislikten yazarlığa, bürokrasiden siyasetçiliğe kadar geniş bir yelpazede hizmet sunan bu özel isim, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş ve gelişim sancılarına bizzat şahitlik etmiştir. Fikir dünyasına yaptığı katkılar ve kaleme aldığı edebi eserlerle adını tarihe yazdıran Yazman, milletvekili olarak da memleketi Elazığ'ı parlamentoda gururla temsil etmiştir.
Harput'tan Cepheye Uzanan Vatan Mücadelesi
Mehmet Şevki Yazman, çocukluk yıllarında askeri mesleğe ilgi duyarak eğitimine Elazığ Askerî Rüştiyesi çatısı altında başladı. Buradaki temel eğitiminin ardından İstanbul'a gelerek tarihi Kuleli Askerî Lisesi sıralarında eğitimini sürdürdü. Genç öğrencinin mezuniyet yılı olan 1914, aynı zamanda insanlık tarihini sarsan Birinci Dünya Savaşı'nın patlak verdiği döneme denk geldi. Okulunu bitirir bitirmez ordu kadrosuna katılan Yazman, genç bir subay sıfatıyla kendisini çetin muharebelerin tam ortasında buldu. Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu koşullarında farklı cephelerde üstün bir disiplinle görev yaptı. Bu büyük savaşın ardından vatan topraklarının işgal edilmesine sessiz kalmayarak milli direniş hareketine katıldı. Kurtuluş Savaşı boyunca cephe hatlarında aktif görevler üstlendi. Bağımsızlık mücadelesinin zaferle taçlanmasının akabinde askeri eğitimine kaldığı yerden devam eden Yazman, 1924 senesinde Harp Okulu diplomasını alarak bu alandaki eğitim serüvenini başarıyla noktaladı. Askerlik vazifesini albaylık rütbesine kadar yükselerek sürdüren tecrübeli isim, ordu bünyesinde saygın bir yer edindi.
Bilim ve Mühendislik Yolunda Yeni Bir Sayfa
Askeri kimliğinin yanı sıra bilime ve teknik gelişmelere de büyük ilgi duyan Mehmet Şevki Yazman, eğitim aşkını sivil alana da taşıdı. Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından akademik hedeflerine yönelerek yükseköğrenim hayatına yeni bir yön verdi. Bu doğrultuda İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Elektrik ve Makine Bölümü bünyesine kaydoldu. Zorlu geçen derslerin ve yoğun laboratuvar çalışmalarının ardından 1931 yılında bu saygın üniversiteden mezun oldu. Böylece askeri disiplinini teknik mühendislik bilgisiyle harmanlama fırsatı yakaladı. Ayrıca o dönem ülkede çok az sayıda bulunan yetişmiş teknik insan gücüne katılarak kalkınma hamlelerine katkı sundu. Aldığı bu üst düzey eğitim, onun ilerleyen yıllarda bürokraside ve edebi alanda kaleme alacağı teknik nitelikteki eserlerde de rehberi oldu. Kendini sürekli geliştiren Yazman, hem kuramsal hem de uygulamalı alanlardaki birikimini ülkesinin hizmetine sundu.
Fikir Dünyası, Edebiyat ve Beyaz Perdedeki İzler
Mehmet Şevki Yazman, mühendislik ve askerlik kariyerinin yanında güçlü kalemiyle de döneminin entelektüel hayatına yön verdi. Yazarlık ve muharrirlik faaliyetleri ile Türk basın tarihinde kendine saygın bir yer edindi. Özellikle Cumhuriyet'in erken dönem kadın hareketlerine destek veren çalışmalarıyla bilinmektedir. Bu kapsamda 1925 ile 1927 yılları arasında neşredilen öncü yayın organlarından Türk Kadın Yolu dergisinin yazar kadrosunda yer aldı. Bu mecrada toplumsal gelişim ve modernleşme üzerine önemli makaleler kaleme aldı. Bununla da yetinmeyerek, döneminin ekonomi-politik tartışmalarına yön veren ünlü Kadro dergisi sayfalarında da fikirlerini kamuoyuyla paylaştı. Yazman'ın sanat ve edebiyat alanındaki en somut başarılarından biri ise beyaz perdeye aktarılan edebi eseri oldu. Kendi yazdığı özgün romanını beyaz perde için senaryolaştırdı. Toros Çocuğu adını taşıyan bu önemli yapıt, 1946 senesinde Türk sinemasının erken dönem yönetmenlerinden Şadan Kâmil rejisiyle sinema filmine uyarlandı. Bu film, Türk sinema tarihi açısından yerli edebiyat uyarlamalarının güzel örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Siyasi Hayatı, Milletvekilliği ve Son Yılları
Mehmet Şevki Yazman'ın ülkesine hizmet yarışı bürokrasi ve parlamento koridorlarında da sürdü. Çalışma hayatının düzenlenmesine yönelik faaliyetlerde bulunan Yazman, Çalışma Bakanlığı Bursa Bölge Müdürlüğü görevini yürüterek işçi ve işveren ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli tecrübeler kazandı. Devlet yönetimindeki bu birikimini daha sonra ulusal düzeye taşıdı. Aktif siyasete atılarak milletvekili adayı oldu. Yapılan seçimlerin ardından TBMM IX. Dönem ve X. Dönem parlamentolarında memleketi Elazığ Milletvekili sıfatıyla yer aldı. Meclis çatısı altında hem bölgesel sorunların çözümü hem de ülkenin imarı için kanun yapıcı olarak çalıştı.
Mehmet Şevki Yazman'ın hayatı boyunca üstlendiği başlıca önemli görevler ve unvanlar şunlardır:
- Albay rütbesiyle Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki askeri hizmetleri,
- Çalışma Bakanlığı Bursa Bölge Müdürlüğü bürokratik yöneticiliği,
- Türk Kadın Yolu ve Kadro dergilerindeki muharrirlik ve yazar kimliği,
- TBMM IX. ve X. Dönem Elazığ Milletvekilliği ile yasama meclisindeki siyasi temsili.
Özel yaşamında evli ve iki çocuk babası olan seçkin siyasetçi, ömrünün son dönemini İstanbul'da geçirdi. 26 Aralık 1974 tarihinde hayata gözlerini yuman Yazman, İstanbul'da düzenlenen törenin ardından ebedi istirahatgâhı olan Zincirlikuyu Mezarlığı topraklarına defnedildi.