Türk siyasetinin ve spor tarihinin seçkin simalarından Mehmet Sabri Toprak, Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e geçiş sürecinde milletvekili, Tarım Bakanı ve Fenerbahçe Spor Kulübü başkanı olarak önemli roller oynamış bir devlet adamıdır. 1877 yılında Osmanlı egemenliğindeki Bosna'da dünyaya gelen Sabri Bey, aldığı üstün eğitimle devletin zirvesine kadar tırmanmıştır. İstanbul'un işgal altında olduğu karanlık günlerde milli duruşu nedeniyle işgalcilerce Malta'ya sürülmüştür. Esaret sonrasında ise Ankara'da yeni devletin kurulmasına katkıda bulunmuştur. 19 Şubat 1938'de İstanbul'da vefat eden bu çok yönlü şahsiyet, dürüst bürokrasi ve Türk sporuna yaptığı fedakarlıklarla hatırlanmaktadır.
Berlin'den Malta Sürgününe Uzanan Bürokratik Kariyer
Tüfekçizade Mehmet Bey'in oğlu olan Sabri Bey, eğitimine büyük bir tutkuyla bağlanmıştır. Ülkenin saygın kurumlarından Darüşşafaka'yı 1898 yılında okul birincisi olarak bitirmesi, hayatındaki ilk büyük dönüm noktasıdır. Eğitimdeki bu üstün başarısı üzerine Osmanlı Maarif Nazırlığı, kendisini telgraf eğitimi alması için Almanya'ya yollamıştır. Berlin'de dünya devi Siemens'in merkezinde stajyerlik yapan genç yetenek, yurda dönünce İstanbul Hukuk Fakültesi'nden mezun olmuştur.
Posta ve Telgraf Nezareti'nde Tercüman Kalemi memuru olarak göreve başlayan genç bürokrat, basamakları hızla tırmanmıştır. Zamanla Ecnebi Muhasebatı Kalemi Başkatipliği, Fen Memurluğu, Telgraf Mektebi Müdürlüğü ve Posta ile Telgraf Umum Müdürlüğü gibi yüksek pozisyonlara getirilmiştir. 1909 yılında İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katılarak partinin umumi katipliği görevini üstlenmesiyle siyasi hayatı da başlamıştır. Meşrutiyet'in ilanı sonrası, 18 Nisan 1912'de Meclis-i Mebusan'da Saruhan Mebusu seçilmiş ve bu görevini 1918 yılına kadar kesintisiz sürdürmüştür.
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından İstanbul'un işgaliyle birlikte vatansever aydınlar için en sıkıntılı günler başlamıştır. İşgalci güçlerin komutanı Amiral Calthorpe tarafından hazırlanan listede yer alan Sabri Bey, 28 Mayıs 1919'da Bekirağa Bölüğü cezaevinden alınarak Malta'ya nakledilmiştir. Diğer 41 vatansever aydınla birlikte gittiği bu uzak adada tam 14 ay boyunca esir tutulmuştur.
Cumhuriyet Dönemi, Milletvekilliği ve Tarım Bakanlığı
Sürgünden döndükten sonra milli mücadeleye katılan tecrübeli isim, TBMM çatısı altında halkı temsil etmeyi sürdürmüştür. İkinci dönemde yeniden Saruhan milletvekili seçilmiştir. Üçüncü dönemde hem Cebelibereket hem de Manisa milletvekilliği yapan Sabri Bey, dördüncü ve beşinci yasama dönemlerinde de Manisa milletvekili olarak mecliste bulunmuştur.
Parlamentodaki üstün liyakati ve uzmanlığı sayesinde kritik görevlere layık görülmüştür. Kariyeri boyunca üstlendiği önemli idari görevlerden bazıları şunlardır:
- Posta ve Telgraf Umum Müdürlüğü
- TBMM 1. Reis Vekilliği (Meclis Başkanvekilliği)
- 4. Hükûmet Ziraat Vekilliği (Tarım Bakanlığı)
- Fenerbahçe Spor Kulübü 10. Başkanlığı
Ayrıca ikinci dönemde Posta ve Telgraf Encümeni Reisliği, üçüncü dönemde ise Divan-ı Muhasebat Encümeni Reisliği yapmıştır.
Cumhuriyetin kalkınma mücadelesinde aktif rol oynayan Sabri Bey, Türkiye'nin 4. Hükümeti bünyesinde Ziraat Vekili (Tarım Bakanı) olarak görev almıştır. Tarım sektörünü ayağa kaldırmak amacıyla büyük projeler başlatmıştır. Dönem elçisi George Clerk'in 1927'deki gizli raporunda, kendisinden etkili Türk liderlerinden biri olarak bahsedilmiştir.
Fenerbahçe Tarihinde Unutulmaz Bir Başkanlık Dönemi
Mehmet Sabri Bey, Türk sporunun en değerli çınarlarından Fenerbahçe Spor Kulübü'nün tarihinde de kurucu nitelikte hizmetler vermiş seçkin bir liderdir. İttihat ve Terakki'deki genel sekreterlik vazifesinin ardından Kadıköy'ün Moda semtine yerleşen devlet adamı, semtin spor kültürüyle yakından ilgilenmiştir. Futbola duyduğu ilgi sayesinde sarı-lacivertli kulübe üye olmuştur.
1914 yılının son aylarında Hamit Hüsnü Kayacan'ın başkanlığı bırakmasının akabinde kulübün 10. başkanı seçilmiştir. Savaşın en yıpratıcı dönemlerinde kulübü ayakta tutabilmek için kişisel nüfuzunu ve imkanlarını sonuna kadar kullanmıştır. Savaş ganimeti sayılan Belkıs Kotrası ile birkaç spor teknesini ve bir araba dolusu malzemeyi kulübe hediye etmiştir.
İttihat ve Terakki Fürkası'nın kapatılmasının ardından ise partinin değerli kütüphanesini Fenerbahçe'ye bağışlayarak kulübün kültürel altyapısını güçlendirmiştir. Kulübün yönetim kurulu üyelerinden Elkatipzade Mustafa Bey, Mehmet Sabri Bey'in fevkalade dürüst bir karaktere sahip olduğunu ve kulübe eşsiz hizmetlerde bulunduğunu şükranla dile getirmiştir. Siyasette ve sporda fedakar bir ömür süren Toprak, milli tarihimizde silinmez izler bırakmıştır.