Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde doğan Mehmet Kenan Dalbaşar, ömrünü vatan savunmasına adamış kıymetli bir Türk askeridir. 1886 yılında İstanbul'da dünyaya gelen komutan, askeri kariyeri boyunca pek çok cephede önemli görevler üstlenmiştir. Dalbaşar, Osman Nuri Bey'in oğludur. İstanbul'un tarihi atmosferinde geçen çocukluk yılları, onun karakterinin ve gelecekteki askeri vizyonunun şekillenmesinde önemli bir zemin hazırlamıştır. Askerlik mesleğine ve vatan savunmasına duyduğu derin ilgi, onu henüz çok genç yaşlardayken Harp Okulu sıralarına taşımıştır.
Askeri Eğitimi ve İlk Cephe Deneyimleri
1900 senesinde adım attığı bu şerefli yuvadan, 1902 yılında teğmen rütbesiyle mezuniyeti gerçekleşmiştir. Bu mezuniyet, genç teğmenin Osmanlı ordusunun çeşitli kademelerinde üstleneceği büyük sorumlulukların da ilk habercisi niteliğindeydi. Eğitime doymayan genç subay, askeri bilgisini derinleştirmek için 1909 yılında Harp Akademisi'ne girmiştir. Buradaki zorlu eğitim sürecini 1912 senesinde tamamlayarak Kurmay Yüzbaşı olarak mezun olmuştur. Akademiden mezun olur olmaz, ülkenin zor günler geçirdiği Balkan Savaşı cephelerine katılmıştır.
Mezuniyetinin hemen akabinde katıldığı Balkan Harbi'nin getirdiği son derece ağır ve yıpratıcı muharebe koşullarında büyük bir askeri tecrübe kazanan genç kurmay yüzbaşı, vatan topraklarının müdafaası adına canla başla mücadele etmiştir. Ardından patlak veren I. Dünya Savaşı'nda da aktif mücadele yürüten Dalbaşar, bu süreçte Binbaşı rütbesine terfi etmiştir. Bu cephelerde gösterdiği üstün dirayet takdir toplamıştır.
Milli Mücadele Yılları ve Sakarya Cephesi
Milli Mücadele'ye katılma kararı aldığında ise rütbesi artık Kaymakam (yarbay) seviyesine ulaşmıştır. Kurtuluş Savaşı yıllarında Selahattin Adil komutasındaki 2. Kolordu emrinde bulunan 5. Tümen'e başarıyla komuta etmiştir. 5. Tümen'in sevk ve idaresindeki tecrübesi, cephedeki diğer askeri birliklerin koordinasyonu açısından büyük bir ehemmiyet taşımaktaydı. Tarihin akışını değiştiren Sakarya Meydan Muharebesi, onun askeri yaşamındaki en çetin sınavlarından biri olmuştur.
Mangal Dağı savunması görevi kendisine verildikten sonra, düşman ilerleyişini durdurmak amacıyla 2. Kolordu Komutanı Selahattin Adil'in doğrudan emirleri ve stratejik yönlendirmeleri doğrultusunda savunma hattını güçlendirmeye çalışmıştır. Tarihi muharebenin en sıcak anlarında cephe hattında büyük bir stratejik mücadele verilmiştir. 23 Ağustos 1921 günü öğleden sonra başlayan şiddetli Yunan hücumları cepheyi sarsmıştır. Düşmanın bu yoğun taarruzları karşısında 5. Tümen daha fazla tutunamamıştır. Bunun üzerine Mangal Dağı mevzilerini terk etmek zorunda kalmıştır. Yaşanan bu kritik gelişme sonrasında Mustafa Kemal Paşa tarafından derhal görevinden uzaklaştırılmıştır. Bu karar askeri hiyerarşinin bir gereğiydi. Vatan savunmasındaki kararlılığı devam eden asker, 29 Eylül 1921 tarihinde 41. Tümen Komutanlığı'na atanmıştır. Çok geçmeden, 25 Nisan 1922 tarihinde Adana Bölge Komutanlığı gibi önemli bir göreve getirilmiştir.
Cumhuriyet Dönemi Görevleri ve Mirası
Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından askeri başarıları ödüllendirilmiştir. 31 Ağustos 1922 tarihinde Miralay (albay) rütbesine terfi etmiştir. Cephedeki kahramanlıkları dolayısıyla kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ve Takdirname ile taltif edilmiştir. Cumhuriyet döneminde askeri yükselişini büyük bir özveriyle sürdürün Mehmet Kenan Bey, 30 Ağustos 1926 tarihinde Mirliva rütbesine terfi ederek Türk ordusunun şerefli paşaları arasındaki yerini almıştır. Karargâhtaki tecrübesi sayesinde 23 Ocak 1926 tarihinde Genelkurmay Harekât Dairesi Başkanı olarak görevine başlamıştır.
Daha sonra Genelkurmay II. Başkanı olarak ülkenin savunma stratejilerinde etkin sorumluluklar üstlenmiştir. Yeni kurulan devletin askeri yapısının güçlendirilmesinde karargâh tecrübesiyle çok önemli katkılar sağlamıştır. Başarılarla dolu kariyerinin devamında, 14 Aralık 1929 tarihinde 7. Tümen Komutanlığı görevine atanarak sorumluluklarını sürdürmüştür. 30 Ağustos 1931 tarihinde Ferik (korgeneral) rütbesine yükseltilmiştir.
Son görev yeri olan 7. Kolordu Komutanlığı vazifesini yürüttüğü sırada, 23 Mart 1935 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Cumhuriyete ve Türk ordusuna büyük hizmetlerde bulunan seçkin komutanın naaşı, vefatından uzun yıllar sonra, 1988 senesinde Ankara'da yer alan Devlet Mezarlığı'na büyük bir saygıyla nakledilmiştir.
Mehmet Kenan Dalbaşar'ın askeri hayatı boyunca layık görüldüğü nişanlar ve ulaştığı en yüksek rütbeler şu şekildedir:
- Ferik (Korgeneral) rütbesi
- Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası
- Askeri hizmetlerini taçlandıran Takdirname